In Santuidu s’agatat unu bidditzolu abbandonadu. S’agatat in  Monte Narba, subra de unu montigru chi dòminat una mina chi fiat aberta finas a sa prima metade su 900, formada dae gallerias chi lompiant  a 500 metros de profundidade, cun prus de noighentos minadores chi ddoe traballaiant. Dda iscoberimus gràtzias a unu bellu artìculu publicadu in su giassu de sardegnabbandonata.

Su logu giat connotu de meda, in s’800 est devènnidu una de sas prus importantes minas de prumu e prata de Itàlia. Sa bidda est istada fata in su 1864, cando sa mina fiat istada donada in cuntzessione a sa Sotziedade Lanusè. In intro bi fiat totu chi serbiat pro fàghere funtzionare una bidda. Duncas b’aiat su telèfonu, s’energia elètrica, sas domos pro sos impreados e sos dirigentes, un’ispidale, una butega de maistru de linna e s’ofitzina mecànica. Sa domo prus importante est unu palàtziu mutidu Villa Signora, cun tres pesadas de artia, acanta istaiat su diretore.

In sa domo acanta teniat sa sede sua s’ufìtziu amministrativu si podent galu bìdere afriscos fatos de un’artista austrìacu in 1916 cando, durante sa Prima Gherra Mundiale, inoghe fiat bènnidu acasagiadu unu contingente de presoneris chi beniant dae s’Àustria.

A s’agabbu des’800, cun s’esaurimentu de sos filones de prata e pro more de sa cuncurrèntzia de sos àteros giatzimentos de Europa, sa mina de Monte Narba aiat cumentzadu a andare male, colende da una  sotziedade a s’àtera. Cando in su 1935 fiat sa cuntzessione fiat istada leada, su situ fiat istadu serradu. Ma su logu aiat sighidu a èssere abitadu pro more ca fiat istada  aberta un’azienda agrìcula chi at poderadu ativos unos cantos edifìtzios.

Immoe sa bidda est totu abbandonada, però podet èssere cunsideradu comente unu museu a s’àrea aberta chi sipodet fintza abisitare. Pro ddoe lòmpere est fàtzile fàtzile. S’agatat a pagos chilòmetros dae Santuidu, in su Sàrrabus. Tocat a essire de sa bidda e andare conca a  Murera, furriare a manu dereta deretu a pustis de su ponte . A pustis de unos cantos chilòmetros est a girare a manu manca e imbucare in unu camineddu chi leat a su bidditzolu. Pro mègius seguresa si cunsìgiat de no intrare in sas domos e in sos edifìtzios pro more chi medas sunt calendende e sunt perigulosos, mescamente a pustis chi at pròidu, ca si podent verificare franadas.

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22