Una cosa est segura: non nci tenet unu logu cena nòmene. Podimu finas annànghere chi unu logu esistit pro ite tenet su nòmene. Una bidda, unu padente, unu bacu, unu tacinu, ogna tretu e cada corratzu de su sartu at retzidu su nòmene suu, e custu nòmene dipendet de medas cosas. Dae comente est fatu (Tacu, Su Fossu, Cucureddu), dae sa positzione (Su Solianu, Parendaddai, Partaelo, Su Paris de Oriente), dae chi ddoe abitàt o dae su maere (Maist’Antinu, Giuanni Lai, Sa de is Mereos), dae su colore “Mont’Arbu, Cùcuru Orrùbiu, Funtana Niedda) de una mata chi ddoe faghet (S’Orròali, s’Orrulàriu, Sa Murta) o peri de unu fatu particulari chu ddoe at sutzèdiu, in sa realidade (S’atza de Tabacu, sa Forà de is Dexeoto, s’Ocidroxu) o in sa mitologia de una bidda o de unu pòpulu (Pranu de Sànguini, Sa scala de santu Orgiu).

Is topònimus sunt coerentes cun sa limba de su logu. In Sardigna sunt in sardu. Pro cussu su destinu issoro est acapiadu a cussu de sa limba.  Chi benit a mancare sa limba de su logu, in totu su mundu, si colat dae unu paesàgio de sa coerèntzia a un paesàgiu dissotziau. Mudant is puntos de riferimentu in su territòriu. Calicuna cosa la ischint sos nativos americanos o sos aborìgenos australianos. Sos topònimos traditzionales benint iscassados e remplassados dae cussos de sos conchistadores militares e cummentziales. Custu fenòmenu non tocat sos logos de mare ebbia, ma fintzas sos logos de monte, bastat a bìere sa punta prus arta de su Gennargentu.

Sos topònimos traditzionales benint iscassados dae cussos cummertziales, dae sos cartellos turìsticos e dae sas istatziones balneares.. Si perdet su cuntatu cun sa realtade e cun sa natura de su logu.

Custu fenomenu est prus presente in is logos de mare, acantu is topònimos antigos, cussus chi portant sa mente a s’orìgine de s’antropizatzione is logos o a sa flora caraterìstica sua, o ancora a s’istòria sua, benint bogados dae nùmenes esòticos, pensamus a locas o tzilleris chi si narant il Sultano, la Scimitarra, il Corsaro nero… Sutzedet peri ca is nùmenes abbarrant ma perdent su significu originale issoro, comente, su topònimu Kala Moru… Duncas, a pustis de nos àere cambiadu su nùmenes de is biddas (pensamus a Gelisuli cun Girasole, a Barì cun Bari Sardo), immoe sunt cambiende is topònimos de su sartu puru.

In Orrì, in comunu de Tortolì, famada est s’ispiàgia de Il Golfetto, chi in beridade si narat Muscì, e s’ispiàgia “dei milanesi” in berteru est Musculedda, chi benit dae su nòmene sardu de sa còtzula.

Ite nos faghet cumprèndere custa cosa? Ca sa toponomàstica di un territòriu no est solu una disciplina geogràfica, ma peri linguìstica, istòrica, antropològica e culturale.

Ogna logu abitau, esprimit sa rapresentatzione de su mundu de sa gente chi ddoe bivit, esprimit is valores de una sotziedade e peri s’identidade sua.

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Su decretu Energia a unu passu dae su emmo  allisat sa carrela a s’imbestida de su bentu; Sardigna chentza amparu.

Su decretu Energia est accanta a s’approazione deffinitiva. Pustis de su via libera de su Senadu, su provvidimentu at arribare in pagu tempus a
sa Camera po s’urtimu passazzu de su parlamentu chi at a cussentire s’approazione. Unu camminu chi est faghinde preoccupare meda sa Sardigna
inube creschet sa timoria de un’accreschimentu chentza controllu de sos impiantos de su sole e de su bentu, chentza chi bi siant tutellas po s’iscrocca.

Su decretu, naschidu po apprettare sa colada energetica e minimare sa dipedentzia dae su fossile benit bidu commente un’istrumentu chi minimat su rolu de sas Regiones e de sos entes locales favoressinde Operadores Energeticos mannos natzionales e internatzionales. Sa Sardigna, gratzias a sas calidades de s’ambiente e de su tempus benit cussiderada una de sas iscroccas prus disizzadas po imbestimentos novos e propriu po custu arriscat de tennere sos problemas prus mannos.

Sas regulas novas prevedint protzeduras prus fatziles po s’autorissasione e una minimada de sos controllos locales. Custu diat podere cussentire sa fraigada de impiantos fintzas in logos cun balore mannu de sa bista de sa laurantza cun effettos devastantes supra s’iscrocca e sas comunidades.

In custu cuntestu si affortigat s’impignu de comitados tzivicos, amministradores locales e assotzios chi dimandant istrumentos de amparu prus balidos. A su tzentru de sa dibatta bi est sa proposta de una lezze regionale Pratobello chi puntat a introduire lacanas craras e criterios chi istringhent de prus po fraigare impiantos po su sole e su bentu in s’Isula.

In sas dies imbenientes cun s’accostiare de su votu a sa Camera si prevedint initziativas novas e protestas pubbricas. Su cunfrontu si giogat intre s’esigentzia natzionale de apprettare sa transizione energetica e sa dimanda de prevedire unu disignu chi tenzat contu de sa particularidade de sa Sardigna e de sa tutella de su patrimoniu naturale e culturale suo.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22