In su cuntestu de sa diversidade manna meda de sa vida agreste mundiale, numerosas mesches animales afrontant sa minetza imbeniente de s’estintzione, a s’ispissu a càusa de s’impatu dèpidu a sas atziones e a sa presèntzia imbaratzosa de s’èssere umanu. Intre sa pisca e sa cassa sena controllu, interferèntzia de s’òmine  in sos habitat naturales issoro e sos intzidentes istradales, ant lassadu un’arrastu fungudu subra  sa fàuna de su praneta nostru. Nointames, b’at galu calicunu isperu gràtzias a initziativas de amparu e reintroduimentu chi punnant a curregire sos errores de su tempus coladu.

Un’esèmpiu reghente de custu disafiu est rapresentadu dae s’ocelot, unu felinu agreste chi su nùmeru s’est reduidu meda in custos annos, crompende agigu a 100 esemplares. In su 1982, su “U.S. Fish and Wildlife Service” at classificadu s’Ocelot comente mesche a arriscu de estintzione, mescamente a càusa de sa cassa e de sos intzidentes istradales. Custa minetza contina nde at iscasiddadu un risposta sena pretzedentes pro preservare custu felinu ùnicu in su genere suo.

In sos Istados Unidos, e mescamente in s’Istadu de su Texas, est istadu aviadu unu progetu ambitziosu de reintrodutzione de s’Ocelot. Universidade, tzentros de chirca, agèntzias guvernativas e sa comunidade locale si sunt unidos a pare pro creare un’istrategia cumplessa e organizada. Sa punna printzipale est sa de aumentare sa populatzione de Ocelot a a su mancu 200 esemplares intro su 2033.

Cassa e intzidentes istradales ant causadu disacatos sena rimèdiu in sa populatzione de Ocelot. Sa bellesa e sa maestosidade de custos felinos ant atiradu s’atentzione de cassadores a fura  sena peruna làstima, mentras sos caminos chi rugrant su territòriu naturale issoro ant causadu unu nùmeru mannu de intzidentes mortales. Custu progetu rapresentat unu passu de importu cara a s’amparu de custa genia minetzada, dimustrende chi sa collaboratzione intre entidades diversas podet giùghere a solutziones cuncretas pro sa cunservatzione de sa biodiversidade mundiale.

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

“Su Nenniri”, s’antigu connottu sardu chi abbisat sa Pasca.

Cun s’arribu de sa Pasca, in biddas meda de sa Sardigna torrat unu de sos connottos prus antigos e ammaghiantes de s’isula:”su Nenniri”. Si tratta de chimizones de ranu o atteros semenes creschidos a s’iscuru, chi affigurant sa torrada a bida e s’isperantzia, ligados a sos ritos de sa Chida Santa. S’ammanitzu incuminzat parizzas dies prima de Pasca, sos semenes benint postos a brotare in bottos pitticcos, a s’ispissu prattos o canisteddos,cuzigados e attesu dae sa lughe. In custa manera creschent fines,craros e delicados, leande unu colore giallu chisinathu tipicu meda.

Sa forma insoro chidrina e s’aera casi de “sufferentzia” crischiant comente iscromba su sacriffitziu e sa morte de Cristus. In su mentres de sa Chida Santa,”is nenniris” che benint leados in cresia e impittados pro adornare sas tumbas, sos artares pro su Giovia Santu. In carchi bidda benint postos cun contivizu particulare impare a frores,qandelas e pannos, creande bistas simples ma prenas de signifficu.Est unu zestu chi aunit fede e connottu populare, chi andat dae ingendra a ingendra.

In comunidades meda, mescamente in sas biddas prus pitticcas, s’ammaniada de sos nenniri est fintzas unu mamentu de cundivisione.A s’ispissu sunt sas feminas e sos bezzos a si nde occupare, impare cun zovanos, chi gai imparant su balore de custos ritos antigos. Custu connottu tenet raighinas attesu meda, mancari ligadas fintzas a ritos de sa laurantza prima de Cristu, chi tzelebraiant su cursu de sa natura e sa torrada a bida pustis de s’jerru.Cun su tempus, custos signifficos si sunt intritzados cun sa religione cristiana, dande vida a una cosa chi oe mustrat impare morte e torrada a bida.

“Su nenniri” non est solu unu elementu de decoradura, ma unu signu fungudu de sa cultura sarda. In d’unu mundu chi cambiat a sa lestra, custos connottos sighint a bivere gratzias a sa memoria de sas comunidades e a su disizu de no perdere sas raighinas insoro.Cun sa Pasca chi est accanta, cussos chimizones divennint gai unu nuntzu simple ma forte:pustis de donzi tempus buggiu, sa vida agatta semper sa manera de torrare a naschere.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22