A 300 metros de artària, a 35 chilòmetros de Casteddu, in sa Sardigna tzentru-meridionale, in unu territòriu prenu de montigros, baddes e pranos piticos, infùndidos dae sas abbas de Coxinas e Cirra, in parte imbusciadas dae matones de sa vegetatzione mediterrànea, in parte dae menduledos, olivàrios e bìngias, s’agatat  Sant’Andria e’ Frius.
Est una bidda de milli e 800 abitantes chi s’agatat tra Texenta e Gerrei. Sas risursas printzipales suas sunt pastoriu e massaria. Sas raighinas suas afundant in època pùnicu-romana, difatis fiat istadu avampostu istratègicu cara a su tzentru de s’Ìsula.

A s’internu de s’abitadu est istadu atzapadu su ricu asciugàriu funeràriu de una tumba ‘a cassone’. Su perìodu pùnicu est rapresentadu dae su situ de Linna Pertunta, a presu de sa bidda, chi at torradu medas ex votu in senòbida allogados in su museu archeològicu natzionale de Casteddu. De edade romana sunt istados agatados sos sògios de medas villas rùsticas.

In s’Evu Mesanu, suta de su giuigadu de Casteddu, si narait Frius ebbia. Disabitadu suta de su domìniu ispagnolu, sa bidda est istada torrada a populare in su sèculu XVII dae sos abitantes de sa biddas acanta. A sa sa pitica parrochiale de santu Andria, si depet su topònimu nou. Sa crèsia est de sèculu XVII: sa fatzada est istada arrichida dae unu mosàicu policromadu, ue est rafiguradu santu Andria pischende.

A carrasegare, sa die de su Segapingiada, andat a iscena unu pàliu, sa ‘cursa de su dragu’, durante su cale sos cadderis, narados ‘de santu ‘Orgiu’, bestint bestidos traditzionales e parìllias cun sos caddos. In austu in b’est sa sagra de sa mèndula.

Su territòriu est ricu de funtanas, duas impreadas giai in edade nuràgica. De s’edade de su Brunzu sunt sas testimonias prus numerosas: ùndighi nuraghes, sete de custos cumplessos: su Mannu, su prus arcàicu, Guntroxiu, Monte Uda, Montroxiu e Perda Niedda. E rastros de insediamentos, a Tuerra e a Niu Caborra.

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Sos  tres mastros mannos de su tzinema sardu:identidade e memoria supra s’ischermu mannu.

Intre sos registas sardos prus famados e de signifficu bi sunt Gianfranco Cabiddu, Sarbadore Mereu  e Enrico Pau, tres personalidades differentes po formassione e istile ma postas impare dae su disizu de contare s’isula in sa cumplessidade sua, binchinde friguras de su folklore. Su tzinema insoro at dadu unu contribbudu detzisivu pro fraigare unu contu modernu de sa Sardigna, capatze de faeddare cun sa bista natzionale e internatzionale.

Gianfranco Cabiddu est cussideradu unu de sos ispegilizatores de su tzinema sardu de oe. Sa carriera sua si distinghet po s’attentzione a sa mannesa culturale e litteraria, addia chi po unu ligonzu forte cun sa musica e su teatru. Operas comente Disamistade ant accomettadu temas chi pertoccant a s’istoria de s’isula in manera funguda, comente sa vinditta e sos codices de onore, apparande una mirada critiga ma mai subrana. Cun

La stoffa dei sogni, ambientadu in s’Asinara e ispiradu a Shakespeare, Cabiddu at mustradu sa capatzidade de fundere connottu e universalidade,alcansande reconnoschimentos importantes e candidandesi a premios natzionales. Su caminu artisticu suo est ligadu fintzas a sa frigura de De Andrè. Sarbadore Mereu est invetze una boghe prus deretta e de su tempus nostru. Su tzinema suo est a s’ispissu deffinidu reale e intimu, capatze de contare sa Sardigna dae sas foranias de sas tzittades, de sos zovanos e de sas trasformassiones sotziales.

Cun Ballo a tre passi at tentu unu sutzessu de critica mannu abberu, mentres Bellas Mariposas at conchistadu su pubbricu e sa critiga gratzias a unu limbazu novu e una contassia chi chi ponet impare unu eja e unu no dillezu e dramma. Mereu impittat a s’ispissu su sardu e attores chi non lu faghent po tribagliu, seperu chi dat berteresa e fortza de signifficu a sos films suos.

Enrico Pau si annodittat po un’istile prus poeticu e pensamentosu, deffinidu dae un’attentzione particulare a sa memoria, a sa mannesa de sas feminas e a s’istoria de s’isula. Cun l’Accabbadora at giuttu supra s’ischermu una frigura simbulu de su connottu sardu, accomettande temas diligos cun sensibilidade manna. Su tzinema suo si movet intre realidade e bellesa, apparande bistas cadrias e contos fungudos chi iscumbattant s’identidade de donzunu e de tottus.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22