S’agatat in Luras, in su caminu printzipale de sa bidda, in una tìpica abitatzione de s’Arta Gallura, a tres pranos. Sos aposentos sunt istados torrados a cuncordare respetende s’istrutura e s’echilìbriu de sas domos gadduresas antigas.

Su museu est partzidu in tres pranos torrados a costrùere in su respetu de sos ambientes tìpicos de sa cultura locale intre s’acabbu de su Seschentos e sa prima metade de su Noighentos. Agatant assentados prus de 4000 repertos. A su pianu terra agatamus un’aposentu dedicadu a sos audiovisivos: cunsentit sa bisione de filmados e sa consultatzione informàtica e bibliogràfica. In sa sala s’agatant trastos relativos a sa viticoltura, vinificatzione e mangasinu. Dinnos de remonu sunt “sa cascietta”, cassone pro iscartzinare s’ua, “sa suppressa”, una prensa in linna de sa fine de su Seschentos primos de su Setighentos, e unu limbicu a cundensadore. In sa sala 2 e in sa corte agatamus trastos de sa massaria  e de su pastoriu. A su Primu pranu sunt espostos totu sos arredos de s’època, cun aposentu de pràndere, cun sa credentza, sa càscia pro allogare de su pane, una “piattéra” o parastàgiu, e una “banca a fogliu”, una mesa a follos chi permitiat de crèschere cun fatzilidade su pranu de apògiu. Custu fiat su logu acanta sa famìlia si reuniat. In sa ala 4 b’est sa coghina cun a su tzentru de s’aposentu una “banca ‘e subra de pane”, sa mesa pro sa panificatzione. Sala 5: càmera de letu. A su segundu pianu agatamus màchinas pro sa traballadura de sa lana e de su linu, bestimentas e tessutos. Sa sala 7 est dedicada a sas tècnicas de traballadura de s’ortigu, faina tìpica de sa zona.

Ma su museu tenet peri un’aposentu dedicadu a sa fèmina acabbadora. Difatis podimus bìdere su marteddu chi in su passadu beniat impreadu pro acabbare, (de s’ispagnolu acabàr) sas persones chi fiant in su letu de morte mori non mori.  . Si tratat de unu cambu de ogiastru  longu 40 tzentìmetros e largu 20, cun màniga chi permitet un’impugnatura segura.

 “Progetu finantziadu cun s’Avisu Pùblicu IMPRENTAS annualidade 2021-2022”

Sartiglia 2026 : connottu, caddos e contierras supra sa siguresa.

Sa Sartiglia de Aristanis torrat a colorare sas carrelas de sa tzittade cun sa sua ispettaculare cursa medievale cun sos caddos, unu de sos abbenimentos  prus ammaghiantes de su Carrasegare sardu. Setzidores caratzados a caddu si disaffiant in sa cursa a s’istedda e in sas parizas, mustrande abilidade e corazzu e muttinde appassionados de folklore e turistas dae tottu s’isula e dae fora. S’ispettaculu, cun raighinas de seculos, mustrat s’identidade culturale aristanesa, ma s’edissione de cust’annu est accumpanzada dae dibattas e contierras ligadas a sa siguresa.

Sas dispostas novas prenettant affianzos comente cascos e gorpettes po sos setzidores, ma sos ordiminzadores narant chi custos obbrigos arriscant de cumpromittere sa parte de su connottu e bisiva de sa Sartiglia, intre costumenes istoricos e caratzas tipicas.

S’amministratzione comunale at avantzadu interpretatziones chi diant permittire de faghere s’abbenimentu chentza revertire sas leghias antigas, mentres sa chistione est bistada discutida fintzas a livellu istitutzionale pro accrarare sas regulas. Sa cosa addurat cristallitzada, cun cussos chi sustentant su connottu chi dimandant de mantennere frimma s’identidade de sa manifestassione e cussos chi sunt interessados a tutelare sos setzidores e sos animales.

Sos Gremios istoricos, assotzios chi mustrant sos Gremios ligados a sa Sartiglia, ant ghettadu appellos po diffendere sa manifestassione in sa forma sua originale. Mancari sas tesones, sos ammanizos andant a daenanti intre proas, bestiduras e costumenes, dae sa frigura de Eleonora de Arborea fintzas a sos isseperos de sas parizas. Sa tzittade bivit unu fermentu chi aunit braga e murighinzu, mentres sa comunidade chircat de abbilantzare rispettu po su conntottu e attentzione a sas regulas novas de siguresa.

Sa Sartiglia addurat gai una frigura de istoria, comunidade e floklore, e sas contierras de cust’annu reflettint s’isfida chidrina de cunciliare su rispettu de su connottu antigu cun sas esigentzias de sa siguresa moderna. Abbenimentos comente sa Sartiglia non sunt solu ispettaculos, ma beros e proprios istrumentos de memoria de tottus e identidade culturale.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22