Finas a pagu tempus a como sos istudios pensaiant chi sa tzitade de Terranoa (Olbia) esseret istada fundada dae sos cartaginesos. Ma dae indàgines prus fungudas e gràtzias a unas cantas iscobertas, est esidu a campu chi in veridade sunt istados sos gregos a la fundare.

Difatis,  si si leghet unu passu de sa Guida de sa Grètzia de s’iscritore e geògrafu gregu Pausania su Periegeta, bìvidu in s’II sèculu p.C., si podet agatare custu remonu “A Sardigna aiat lòmpidu una truma de abitantes de sa tzitade de Tespi e de su territòriu de Atene ghiadu dae Iolao, e custos aiant fundadu sa tzitade de Olbia”. Duncas dae sos testos antigos nde podimus leare una informatzione de grandu importu pro connòschere s’istòria de custa tzidade. Difatis sos istòricos narant pròpiu custu, ca Terranoa fiat istada fundada dae Gregos ghiados de Iolao, nebode e fantzeddu de Eracle.

Sa testi est cunfirmada fintzas dae sa geografia. Difati a die de oe connoschimus medas nùmenes de tzitade antigas de orìgine grega chi si mutint cun custu nùmene, est a nàrrere Olbia, chi diat chèrrere nàrrere “sa ditzosa”. Custas tzitade sunt unas otu.

Ma àteras informatziones chi cumproant custas tesis sunt essidas a campu gràtzias a sos iscavos archeològicos reghentes. Difatis finas a s’incumentzu de sos annos Noranta in su sutaterra de satzitade sos repertos prus antigos chi fiant essidos a pìgiu fiant cussos chi torraiant cun su perìodu cartaginesu. Sempus alleghende duncas prus a mancu de su 300 a.C. Duncas semus alleghende de unu perìodu chi cunfirmat s’idea de s’orìgine fenìtzia e posca cartaginesa. Ma àteros istudios fungudos fatos subra repertos archeològicos antigos meda, ant permìtidu de averiguare chi sa tzitade est meda prus antiga, est a nàrrere de su 600 a in antis de Cristos, duncas de orìgine grega.

Sos resurtados de custas iscobertas fiant istados presentados durante una mustra “Olbia greca” fata su 27 freàrgiu de su 2020 a s’Arte-Port Gallery dae sa Geasar e dae sa Soprintendenza Archeologia, Bellas Artes e Paesàgiu pro sas provìntzias de Nùgoro e Tàtati, paris cun s’Assessoradu a sa Cultura de su Comunu de Terranoa.

“Progetu finantziadu cun s’Avisu Pùblicu IMPRENTAS annualidade 2021-2022”

In Barbagia, su Carrasegare de Gavoi si annoddittat dae semper po una particularidade chi lu rendet unicu in sa bista de s’isula: inoke sa caratza non est uni bisu cuzigadu, ma su sonu. A faghere divennere unica sa festa non sunt costumenes iscenograficos o friguras de linna, ma su ritmu potente de sos tumbarinos e sos cantos de sos istrumentos de su connottu chi rugant sas carrelas de sa bidda. Custa tzelebrassione est sighida meda e attrait in sa biddichedda bisitadores meda.

Sas tzelebrassiones incuminzant in su Giovedì Grasso, connoschidu comente Giovja Lardajola, die chi marcat s’incumintzu uffitziale de sa festa e muttit sa comunidade a inghiriu de sos sapores tipicos de su connottu. Dae cussu mamentu, Gavoi si animat cun sos sonadores, muttidos tumbarinos, chi rugant su tzentru istoricu cun su bistire barbaricinu de su connottu. Sa colada insoro est abbisada dae su battidu detzisu de su tumbarinu, tamburu fattu cun pedde animale, accumpanzadu dae su sonu acuthu de su pipiolu,launedda de canna, e dae su ritmu metallicu de su triangulu.

No esistit una isfilada ordiminzada in su sensu classicu de sa paraula: tottu sa bidda divenit unu cataffale spontaneu. Sa musica s’isparghet intre sas carrelas e sas pratas, bintrat in sas domos e chentinas, inube sos sonadores benint accollidos po sighire sa festa intre ballos e mamentos de sotzialidade. Est una tzelebrassione chi transat tottas sas ingendras e chi rennovat donz’annu su sensu de appartennentzia a sa comunidade.

In su tempus passadu, intre sas friguras chi mustraiant su carrasegare bi fuit fintzas Zizzarrone, unu maimone chi mustraiat s’ispiritu isberrittadu de su tempus de su carrasegare. Oe sa presentzia sua est prus pagu tzentrale, ma addurat parte de s’immaginariu de tottus ligadu a sa festa.

Fintzas in custa dies, su Carrasegare de Gavoi est bistadu tzelebradu cun partecipassione manna, ghirande in sas carrelas de sa bidda s’energia de sos tumbarinos e cunfirmande su ligamene forte intre connottu e identidade locale, in d’unu cuntestu regionale inube atteros logos sunt nodidos  po sas caratzas rituales, Gavoi sighit a si annoddittare revertinde su sonu in s’eroe beru de su Carrasegare, un’elementu capatze de contare s’istoria e s’anima de sa Barbagia.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22

Il video di Maria Grazia Marras

.