Est girende in custa dies in is retzas sotziales unu vìdeu in ue s’atore Giovanni Storti, còmicu de su famadu triu italianu Aldo, Giovanni e Giacomo, allegat de sa murta sarda, ispieghende s’orìgine e is caraterìsticas de custa mata. Totu bene finas a cando no at cumentzadu a istròchere sa limba sarda comente faghiat in su programma “Mai dire Gol”, acanta interpretaiat su personàgiu Nico.

Su còmicu milanesu, at contadu de unu mitu de s’antiga Grètzia chi contat de Myrsine, una pitzoca forte e àgile capassa de bìnchere finas a a sos òmines suos fedales. Ma bravura sua li diat àere  causadu sa morte. Sa dea Pallade Atena si fiat apiedada e l’aiat trasformada in una mata murta, chi pro traditzione beniat impreada pro allichidire is coronas chi beniant postas in conca de sos binchidores. In prus sa murta est cunsiderada una mata sacra pro sa dea Afrodite, dea de s’amore e de sa bellesa.

Foras de su mitu, imbetzes, ischimus chi sa murta sarda (nùmene iscientìficu Myrtus communis ) apartenet a sa famìlia de sas Myrtaceae. Est unu fundu chi faghet a presè in Itàlia, Grètzia, Ispagna e Frantza e in sas natziones chi s’incrarant in su Mediterràneu. Sa folla abarrat semper birde, est de colore birde iscuru e de forma ovale e a punta.  Sos frores sunt de colore biancu o rosa, formados dae 5 pètalos chi iscapant unu nuscu chi s’ispàinat apetotu. Su frutu est una bobolledda pitica de colore tra su nieddu e su viola, cun medas semeneddos a intro. Coent in Santandria a Ghennàrgiu e abarrat pitzigadu a sa mata pro meda tempus.

Cun sa murta si faghet su licore de murta, chi podet èssere fatu cun s’alcol puru opuru cun s’abbardente. Serbit mesu chilu de murta pro duos litros de alcol.  Ponimus sas boboledda in unu boto de bidru chi serret in modu ermèticu, poi ddu prenimus de alcol e lu lassamus pasare pro una trintina de dies.

Coladas cussas dies tocat a diluire s’alcol a 95% acanta amus fatu ammoddiare sa murta. Pro unu litru de abba si cunsìgiat  1litru de abba e 700 gr de tzùcaru. Si betat totu in una pingiada e si lassat rafinare s’abba. Andat lassadu buddire a fogu bàsciu pro  belle 30/40 minutos e mescradu cando non cando. Su de tres e ùrtima fase

A urtimada tocat a iprèmere su cumpostu e agiungamus•lu a s’alcol. Duncas tocat a filitrare cun unu cannàtzu pro nde leare sa farinàgia. A s’agabbu diamus àere otentu unos bator litros de murta cun una gradatzione de 35%. Pro nde tènnere prus profetu e pro intèndere su sabore de su produtu est mègius a lassare pasare su licore pro una pariga de chidas.

“Progetto finanziato con l’Avviso Pubblico IMPRENTAS annualità 2021-2022”

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22