Ogros abertos e conca a chelu pro pro non pèrdere su passàgiu de sos isteddos tramudantes. Notesta est sa note de Santu Larentu e ognunu podet espressare sos disìgios suos. Ma ite signìficat a beru? Sos chi nois mutimus isteddos tramudantes, in berteru sunt metèoras. Si tratat de bucones de s’isteddu coudu Swift Tuttle. Cada annu, tra su 9 e su 12 de austu, colende a presu de su Sole, bogat iscàndulas chi si podent bìere dae sa Terra. Sos astrònomos los mutint Persèides, de sa costellatzione de Perseu, de sa cale paret chi bèngiant.

Ma ite nch’intrat Santu Larentu? Segundu sa traditzione cristiana Santu Larentu fiat istadu brusiadu a biu cumandende s’imperadore romanu Valerianu, durante una persecutzione e su 10 austu s’ammentat su martìriu suo, acontèssidu in su 258 p.C. Semper sa traditzione cheret chi sas Persèides rapresentent sos tzitzones tentos in fogu de su fogorone chi aiat brusiadu a Santu Larentu, opuru sas làgrimas suas de dolore.

Sos disìgios e sos isteddos. Sa paràula disìgiu derivat de su latinu desiderium, overas «farta de isteddos». Dae s’antighidade su mundu de su chelu e de sos astros tenet unu significadu importante e influentzaiant sos sèberos de sa vida de ogna die. Sos corpos de su chelu fiant cunsiderados che divinidades, dae sos cales difatis at a derivare posca s’astrologia, e subra de s’osservatzione issoro si basaiant sas preditziones de su tempus benidore. Prus che totu sos navigadores e biagiadores s’afidaiant a sos isteddos comente  ghias durante sos biàgios issoro a de note. Dae inoghe derivat su creìngiu de osservare sos astros, posca serrare sos ogros e disigiare s’avenimentu de calicuna cosa.

“Progetto finanziato con l’Avviso Pubblico IMPRENTAS annualità 2021-2022”

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22