Sadali, sa “bidda de s’abba”: pro itte custu burgu tenet unu nomene gai particulare
Est propriu pro custa presentzia gai bundante e chi si podet biere chi Sadali benit muttidu “su populadu de s’abba”, unu paranumene chi reflettit non solu una particularidade geograffica, ma unu ligamene fungudu cun sa natura e s’istoria de su logu.
canale WhatsApp
Sadali, sa “bidda de s’abba”: pro itte custu burgu tenet unu nomene gai particulare.
In su coro de sa Sardigna, in sa zura istorica de sa Barbagia de Seulo, naschet Sadali, unu burgu chi suprit chie bi arribat gratzias a una particularidade naturale rara e ammaghiante: s’abba est in tottue. Est propriu pro custa presentzia gai bundante e chi si podet biere chi Sadali benit muttidu “su populadu de s’abba”, unu paranumene chi reflettit non solu una particularidade geograffica, ma unu ligamene fungudu cun sa natura e s’istoria de su logu.
Sadali si acciappat supra de una campeda carchinarza muttida Su Taccu, inube s’abba, dae sutta de terra bessit a fora in meda benas, coras e rizolos chi rugant s’iscrocca e arribant fintzas intro a su tzentru de sa bidda. Custu fenomenu est possibile dae sa cufformassione particulare de su terrinu, cun roccas carsicas chi favoressent s’imbuddada e risorghentzia de sas abbas.
Sa presentzia de s’abba est gai de signifficu chi, passizzande intre carrelas e pratzas pitticcas, si agattant funtanas, rios pitticcos naturales e canales chi accumpanzant su bisitadore cun sa groppada insoro. Un’elementu chi suprit in manera particulare est s’ispendula de San Valentino, formada dae cantaros vitianos e posta direttamente in su tzentru istoricu de sa bidda. Custu cantaru, artu casi sette metros e addescadu tottu s’annu est unu fenomenu eccetzionale: Sadali est difattis s’unicu tzentru abitadu de Sardigna inube unu cantaru si acciappat intro de sas lacanas de sa tzittade.
Su riu de su cantaru e de atteras funtanas chi current sutta de terra sighit pustis su percursu suo assa parte de una gargara naturale funguda muttida Sa ucca Manna(“la grande bocca”), inube sas abbas disparrint prima de torrare a bessire prus in bassu in sos campiles e in sos rios naturales a inghiriu. Custu tziclu continu de abba chi pigat in supra, iscurret e si accabussat un’attera borta sutta de terra est parte de fundamentu de sa agherada de su burgu e ispiegat pro itte Sadali benzat connottu comente unu logu inube s’abba est importante meda.
Non solu sa presentzia bisiva: s’abba at tentu unu rolu istoricu in s’accolomia e in sa vida de donzi die de sa comunidade. In su tempus passadu, sa fortza de sas currentes beniat impittada po sos mulinos a abba, netzessarios po maghinare sos laores e atteras attividades produttivas.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
© RIPRODUZIONE RISERVATA
Sos pischeddos sardos connottu de s’artesandu e identidade

Sas tennicas de tribagliu furriant dae zura a zura ma dimandant abilidade manna e passentzia po intritzare sas fribbas e creare oggettos resistentes e funtzionales.
canale WhatsApp
Sos pischeddos sardos connottu de s’artesandu e identidade.
Sos pischeddos sardos sunt una de sas espressiones prus beras de s’artesanadu de s’isula. Fattos tottu a manu contant unu connottu antigu fattu de cinnos tramudados in su tempus e de unu ligonzu forte cun s’iscrocca. Ispartos in tottu sa Sardigna custos manivattos benint creados impittande materiales naturales comente trastanza,iscrareu,saliche e pramma nana. Sas tennicas de tribagliu furriant dae zura a zura ma dimandant abilidade manna e passentzia po intritzare sas fribbas e creare oggettos resistentes e funtzionales.
Donzi pischeddu naschet pro unu motivu pretzisu. In su tempus passadu beniat impittadu in sa vida de donzi die po regollere e cusservare sos produttos comente pane, ranu e olias, ma fintzas pro su trazu de sa cosa de pappare. Sos pischeddos prus bene fattos, fuint invetze destinados a sas occasiones prus importantes comente festas de su connottu e tzerimonias. Fintzas oe in medas biddas de s’isula custa attividade est fatta dae artesanos chi custoint e trasmittint sas tennicas de su connottu. Donzi cantu est unigu e a s’ispissu decoradu cun disignos simples chi muttint sa natura e sa cultura locale.
Addìa de s’utilidade insoro sos pischeddos sardos sunt una cona importante de s’identidade. Contant s’istoria de sas comunidades e s’appitzigu cun s’ambiente chi at semper apparadu su chi serbit po los faghere. In sos urtimos annos est creschidu s’interessu assa parte de custu artesanadu fintzas gratzias a su turismu e s’iscoperta de su connottu locale. Sos pischeddos sunt oe appretziados non solu comente oggettos de impittu, ma fintzas comente elementos decorativos capatzes de aunire connottu e alliccu de custu tempus.S’intritzu est bistadu giuttu a su tzentru de dibattas e istudios e tzelebradu fintzas cun metodos prus modernos dae sas ingendras novas.
In d’unu mundu semper prus orientadu a sa produssione industriale sos pischeddos sardos sighint a essere unu esempru beru de tribagliu lentu e poderabile. S’iscampare insoro dipendet dae sa capatzidade de balorizzare custu patrimoniu e de lu tramudare a sas ingendras novas pro itte non benzat ismentigadu ma sigat a bivere in su tempus comente cona de sa cultura de s’isula.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
© RIPRODUZIONE RISERVATA

