Carbònia, su Museo de su Carbone: unu viazu in sos tempos de sa memòria de su Sulcis de sas minas.

In su corizone de Carbònia, a intro de sa ‘idditzola de de Serbariu, b’at a dies de oe unu de sos museos pius de importu de sa Sardigna. Est su Museo de su Carbone, chi est dedicadu a s’istoria de sas minas. Est unu logu chi nos contat non solu s’istoria de cussu logu, ma fintzas sa vida de òmines e fèminas chi po annos e annos ant triballiadu in cussas minas.

Serbariu, inube si triballiaiat dae su 1937 a su 1964, fuit comente una funtana de abba semper bundante, inube sa zente si nche catzaiat su sìdiu de su tribàlliu. Est cussu su logu chi at batidu dinare meda a sa zona, ma puru energia manna a totu s’Itàlia. Su carbone de cussas minas, infatis, daiat tribàlliu a sas fàbricas, a sas tzentrales e a sas ferrovias, diveninde motore de modernizatzione industriale de totu sa natzione nostra.

Addaghi ant serradu sas minas, cussos logos pariat chi nos nche los depimus ismentigare, ca pariat chi non b’aperat abbarradu pius nudda. Invetze, b’ant fatu unu prozetu de recùperu e de valorizatzione manna, dande vida noa a totu cussos logos, chi sunt divènnidos unu museo chi, ancora a dies de oe, betat a pare sa memòria istòrica, sa didatica e sa capatzidade de divulgatzione.

Po chie andat a bìere custu museo, b’at paritzos zassos de visitare. B’est sa lampisteria, chi est su logu inube b’at una mostra chi est aberta totu s’annu e chi nos contat s’istòria de su carbone, de sa mina e de sos caragolos suos,ma puru de sa ‘idda de Carbònia, nàschida in su 1938 po retzire sas famìlias de sos triballiantes. Incue b’at unu muntone de làmpanas antigas chi si impreaiant in sas minas, ma b’at fintzas trastes e documentos, filmigheddos de sos tempos de tando fatos a sos triballiantes e puru intervistas fatas addaghi sa mina fuit zai serrada.

B’at puru fotografias meda de una bellesa rara. In custos caragolos e percolos chi nos permitint de atraessare sa mina, si podent bìere totu sos logos chi cada die sos minadores pupulaiant addaghi andaiant a triballiare. In sa sala Argani bi sunt poi totu sas màchinas chi permitiant su tribàlliu a tempos de tando.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2024-2025. LR 22/2018, art. 22

Tribulia in Narcao:derruet sa copertura de una domo, morit unu bezzu de 80 annos.

Una tribulia grae at iscuttinadu a sero sa comunidade de Narcao, in su Sulcis, inube un’omine de 80 annos, Alfonso Fanutza, at perdidu sa vida
pustis de sa derruta de sa copertura de sa domo sua. Secundu cantru est bessidu a pizzu, su bezzu si fuit apperricadu supra sa copertura de sa domo pro controllare de pessona sa presentzia de unu istampu chi dae tempus faghiat bintrare s’abba intro de sa domo. Unu controllu chi s’omine, mancari tenzeret 80 annos, aiat dezisu de faghere a sa sola. In su mentres de su controllu, po motivos chi sunt ancora de accrarare, una parte de sa copertura at tzedidu, faghindelu ruere in su boidu.

Sa derruta lu at ingullidu e s’omine est ruttu intro de sa domo dae casi battoro metros. Su corpu est bistadu bisesstrante e li at cajonadu fertas graes meda. Mancari custu, po divressos minutos nissunu si est abbizzadu de cantu fuit sutzessu. A iscoperrere sa tribulia est bistadu unu parente chi, passadu pagu tempus,bidu chi su bezzu non si bidiat , at dezididu de controllare sa domo. Una borta bintradu, si est acciappidu in daenanti un’iscena drammatiga e at giammadu sos succursos.

In su logu de sa tribulia sunt arrivados in presse meda sos de sa politzia locale, sos carabbinneris e sos de su 118. Sos duttores ant tentadu de li dare sos primos succursos, ma sa cunditziones de s’omine de 80 annos sunt appareschidas disisperadas. A dolu mannu, mancari eppant tentadu de lu salvare, donzi cosa no est serbida a nudda e s’omine est mortu.

Sos carabbinneris ant fattu partire sos atzertamentos po cumprendere menzus itte potat essere sutzessu e biere si bi sunt responsabilidades. Sa zura est bistada posta in sicuresa po faghere sos cabbales e balutare sas cundissiones de sa domo. Non si podet escluire chi sa copertura esseret giai avariada dae su tempus malu e dae s’abba chi fuit bintrada chi aiat illaunidu ca copertura.

Su nuntzu si est isparghidu in presse in sa bidda. Alfonso Fanutza fuit connoschidu meda e fuit istimadu in sa comunidade locale e in medas si sunt affissacos a sa famiglia corpada dae una tribulia gai dolorosa.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22