Ite nde pensaiat de sos Sardos de de sa Sardigna su poeta Dante? De custu nd’at allegadu unos cantos annos a oe s’istòricu Frantziscu Casula in un’artìculu de su blog cosa”. Inoghe unu piticu resumu.

No ischimus si Dante aiat bisitadu mai sa Sardigna, però in sa Divina Cummèdia sos riferimentos a sa Sardigna e a sos Sardos, a sos costùmenes suos e a sos printzipales pessonàgios chi bi teniant interessos e possedimentos o chi comente si siat b’aiant acumpridu s’òpera issoro, sunt  fitianos.

De seguru connoschiat sos acontessimentos e sos pessonàgios de sa Sardigna de su segundu ‘200 e de su primu ‘300 siat pro mesu de Nino Visconti, su Nino garbosu amigu suo, Giùighe de Gaddura, mortu in su 1289, chi a s’ispissu andaiat Firenze; siat a traessu de sos toscanos chi a s’ispissu beniant a Sardigna, siat a traessu de sos Sardos etotu chi andaiant a Toscana.

Dante faeddat de sa Sardigna e de sos Sardos in sos càntigos XXII, XXVI, XXIX, XXXIII de s’Inferru e in su VII e XXII de su Purgatòriu. Intre sas regiones istòricas sardas benint numenadas sa Barbàgia, sa Gaddura e su Logudoro. S’Ìsula de sos Sardos est ammentada in su càntigu XXVI, versos 103-105 de s’Inferru, cando contat su biàgiu mitològicu de Ulisse e in su càntigu XVIII, versos 79-81 de su Purgatòriu atzinnende a su declinu de sa luna a note manna:

Imbetzes in sos càntigos de su Paradisu de sa Sardigna e de sos Sardos  non nde faghet remonu. In su Cantu XXIII de su Purgatòriu,  versos 94-96 imbetzes faghet nàrrere a Forese Donati:

Dante faeddat de sos sardos fintzas in su De Vulgati Eloquentia, in ue, resonende de sos vàrios dialetos de Itàlia, aiat iscritu: “Sardos etiam qui non Latii sunt, sed Latiis adsociandi videntur, ejiciamus, quoniam sine proprio vulgari esse videntur, grammaticam tamquam simniae homines imitantes”. Est a nàrrere “Nche bogamus sos Sardi, chi non sunt Latini, ma chi pare si potzant a sos Latinos assotziare, (de sa categoria de sos erederis de deretu de sos Latinos) ca parent etotu sos ùnicos a non dispònnere de unu vulgare meda imitende sa gramàtica latina comente sas martinicas istrochent sos òmines!”. Duncas, pro Dante sos Sardos non sunt italianos!

 “Progetu finantziadu cun s’Avisu Pùblicu IMPRENTAS annualidade 2021-2022”

Mario Pes: sa Sardigna contada po mesu de sa mirada de s’arte fottograffica.

Merculis 18 de frearzu su SEARCH de Casteddu at avviadu una mustra dedicada a Mario Pes, frigura tzentrale de sa fottograffia sarda de su Noighentos, capatze de fundere dilighesa artistica e asserva sotziale. Sa mustra sinzat su cuccurale de su disignu incumintzadu in Nugoro in S’Ispatziu Ilisso e isfroscadu in sos urtimos meses cun abbenimentos editoriales e cun films, chi ant ghiradu s’attentzione de sa critiga e pubbrica supra unu mastru de sa cultura bisiva isulana.

Intitulada “Mario Pes. Sa Sardigna intre connottu e modernidade”, sa mustra apparat una bista de mandu supra sa tzittade de Casteddu e s’iscrocca sua,repessados po mesu de s’obbiettivu de un’artista chi revertiat donzi iscena de sa die in cumposissione bisiva.

Prus de 200 friguras, medas in mesura manna, ghirant logos de sa tzittade e de sas lacanas, caras, architetturas e logos de tribagliu cun d’una fortza poetica chi andat prus a daenantis de sa simple documentassione. Donzi fottograffia est unu resumene de geometria, lughe e aera, un’echhilibriu intre castiada reale e bisione de bellesa. Sa fottograffia de Pes mi movet donzi mamentu supra s’affrontadura intre arte e cronaga.

Sa mirada sua abbizosa a sas tesones sotziales de sa tzittade, divenit limbazu bisivu, capatze de ghirare s’umanidade e operosidade chi animant sa Sardigna de s’incumintzu de su Noighentos. Importantzia particulare tenet su contu de sos logos de tribagliu, incluidinde s’esperientzia de sas feminas, ghirada cun delicadesa e rispettu, chentza discursos ma chin seru artisticu fungudu.

S’allestimentu, curadu dae s’architetto Antonello Cuccu,amplariat sa fortza poetica de sas friguras e cumbidat su bisitadore a s’affundare in su logu fottografficu, a si firmare e attibbire sa mesura de sa bellesa de sos logos fottograffados dae Pes. Sa mustra prevedit bisitas ghiadas, buttegas didatticas e devuccamentos po accumpanzare su pubbricu in d’unu caminu chi faghet attibbire e chi est prenu de cultura fintzas a su 4 de aprile 2026.

Po accabbare s’esperientzia, su docufilm iscrittu e setadu dae Enrico Pinna, torrat in daesegus sa coerentzia artistiga e s’indipendentzia de su pensamentu de su fottograffu intrintzinde sa muda pessonale e s’istoria cumone.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22