Sa Sardigna est su logu in ue s’agatat sa resòrgia prus grae de su mundu. Su meressimentu est totu de Paolo Pusceddu de Àrbus, chi in sa bidda sua etotu at fundadu su “Museu de su gurteddu”, acanta sunt allogados e espostos sos gurteddos arburesos prus bellos. S’arburesa prus manna est s’atratzione de custu museu e est istada fata dae Pusceddu in sos annos ’90. Est longa 4,85 metros e pesat  295 chilos.

Custu trastu est intradu in su 1996 comente su prus mannu e grae de su mundu, ma de calicunu annu su primadu de su prus mannu (ma non de su prus grae) est istadu “furadu” de un’àteru gurteddu sardu, sa “Patadesa” de 5,65 metros fata dae s’artesanu gadduresu Gianmario Tedde.

Totus ischint chi su gurteddu sardu in prus de èssere un’aina de traballu est fintzas  un’ogetu identitàriu. Mescamente in sas zonas internas, totus teniant su gurteddu in butzaca, siat pro ite serbiat in sa vida de ogna die, siat comente ogetu de difesa, o peus ancora pro agredire.

Ses in sartu e tenes bisòngiu de segare unu bucone de linna o bestire unu ladus de petza? Ses sètzidu in sa mesa e deves segare su pane o su sartitzu? Duncas ti serbit sa resòrgia.  Unos cantos gurteddos sardos serbint pro creare decoraduras in sos panes tìpicos, ma b’at numerosos tipos de gurteddu chi si distinghent pro sa forma, casta de sa lama, su tipu de ossu impreadu pro sa màniga. Si mutint patadesa, guspinesa, arburesa, e non petzi. Prus chi un’ogetu artesanale, un’ogetu de apartenèntzia, faghende parte de s’iscàtula de sos atretzos de base de su sardu de sartu. E cadaunu tenet su suo!

 “Sa lepa” est  su nùmene prus comunu de custos ogetos, ma si narat peri resòrgia. A bandu su nùmene sa cosa chi contat de prus est chi est ispainadu in totu sa Sardigna, ma sas biddas cun traditzione prus manna in sa produtzione sunt sena duda Patada, Santu Lussùrgiu e Àrbus.

 “Progetto finanziato con l’Avviso Pubblico IMPRENTAS annualità 2021-2022”

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22