Prus tutelas pro sa limba sarda. Marilotti de is 5 Isteddos: «Pro salvaguardare su sardu tocat chi ddoe siat su prenu reconnoschimentu de sa limba».

A pustis de degheoto annos su parlamentu est brontu a dare su bia lìbera a sa Carta europea de is limbas regionales o minoritàrias. Aprovada in Istrasburgu su 5 de onniasantu de su 1992, sa Carta fiat istada sutascrita dae s’Itàlia in su 2000 ma dae tando no est istada mai ratificada. Immoe unu disinnu de lege chi tenet comente a primu firmatàriu su senadore de su Movimentu 5 Isteddos Gianni Marilotti, aberit su caminu a custa novidade importante chi at a cunsentire de tutelare mègius a totus is livellos sa limba sarda, in is iscolas comente a in is universidades e in sa pùblica amministratzione, siat pro mèdiu de una programatzione adeguada in is palinsesti de su servìtziu pùblicu siat in sa retza.

«Sa ratìfica de sa Carta europea est una recherta chi dae tempus beniat avantzada dae totu su movimentu linguìsticu sardu» ispiegat Marilotti «pro ite garantit unu reconnoschimentu prus ampru de su patrimòniu culturale nostru. Gràtzias a sa ratìfica, at a èssere possìbile difatis crèschere in manera ulteriore s’impreu de sa limba sarda in sa pùblica amministratzione e in s’àmbitu de s’insegnamentu. Sa ratìfica donat difatis prus fortza a sa lege 482 de su 1999 in contu de minorias linguìsticas e a sa lege regionale in aprovada dae pagu».

Sa Carta est giai istada firmada dae 33 istados membros de su Cussìgiu de Europa e tenet comente obietivu cuddu su de promòvere s’usu de is limbas minoritàrias, pro more de amparare s’eredade e is traditziones culturales europeas, paris cun su respetu de sa voluntade de is sìngulos de pòdere impreare custas limbas in s’àmbitu de is fainas pùblicas o privadas. Su testu de sa Carta s’agatat in  custu ligàmine.

Sa mancada ratìfica sua est istada santzionada dae padu dae s’Artu commissàriu de is minorias natzionales de s’Osce (s’Organizatzione pro sa seguridade e cooperatzione in Europa) Lamberto Zannier, chi su 16 de mese de argiolas colafu, a oru de sa cunferèntzia internatzionale in su tema de is raportos tra Istados in matèria de minorias, aiat torradu a allegare sa netzessidade de “fàghere passos cuncretos pro amparare su deretu de is minorias a mantènnere biva sa cultura issoro” e pro custu aiat cumbidadu su Parlamentu italianu a aviare a sa lestra s’iter pro sa ratìfica de sa Carta europea de is limbas regionales o minoritàrias de Istrasburgu.

«Su respetu de is deretos umanos, paris cun cussos de is persones chi apartenent a minorias linguìsticas, difatis, comente est ispetzificadu in su Tratadu de Lisbona, est unu de is printzìpios subra cales si fundat s’Unione Europea» at naradu Marilotti. «Cun custa ratìfica, sa limba sarda at a tènnere in fines unu prenu reconnoschimentu e at a èssere prus fàtzile a nde cunsentire s’usu in totus is cuntestos, assigurende•nde aici sa salvaguàrdia e s’isvilupu».

Primas mesuras de accottu approadas pustis de su mumujone Harry:istantziados 10 milione de euros.

Sa Regione at approadu sos indiritzios attuativos po sas primas mesuras de accottu lestru a sos tzittadinos e dittas corpados dae sa colada de su mumujone Harry, cun d’una summa po incumintzare de 10 miliones de euros. Su provvidimentu istabilit siat s’ispartidura de sos contribbudos lestros siat su contu de sos dannos, chi at a serbire po atteros interventos de accottu.

Sas attividades de sa laurantza, de pesadura e de sa pisca ant essere azzuadas pius a daenanti. Su documentu approadu, ponet impare sas proceduras tennicas amministrativas in tottu s’iscrocca de sa regione, garantinde tempos lestros de ispartidura e coerentzia de s’assione amministrativa. Sos Comunes chi sunt bistados seperados dae su pregone de su capu de sa Divisione de sa Protessione Tzivile podent avviare sos protzedimentos po cuntzedere sos contribbudos, sighinde sos indiritzios approados e amministrare sa regorta e s’istruttoria de sas dimandas po mesu de su Sistema Informativu de Protessione Tzivile.

Benefissarios de sos contribbudos sunt sos privados o merese de benes avariados, incluidinde domos, benes mobiles e benes mobiles registrados, e fintzas attividades accolomicas e de produssione chi ant tentu dannos a sas cosas chi ammos appena mentovadu azzunghindebi mertzes, cosas chi non sunt ancora finidas o giai finidas. Non bi sunt in s’accottu sos dannos ligados a su mancadu balanzu. A su mamentu, sas attividades de laurantza e de sa pisca non podent presentare sa dimanda, pro itte si isettant sas mesuras dedicadas chi permittant de garantire su massimu de s’azzudu possibile, semper intro de sos marghines de sos azzudos de Istadu.

Sa prima parte de 10 miliones de euros po su bilanciu regionale 2025-2027 at a podere essere unida cun attera dinari si at a serbire. Custu interventu, mancari siat solu su primu passu, est unu sinzale beru de sa volontade de accottare a sa lestra chie at tentu dannos graes, evidentziande s’importantzia de un’assione lestra e cordinada po minimare sos dannos de sos bisestros naturales e tutelare sa resilientzia de sas comunidades e accolomias locales. Unu nuntzu bonu po chie at veramente bividu cun isprammu sos dannos de su tempus malu.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22