Sadali, sa “bidda de s’abba”: pro itte custu burgu tenet unu nomene gai particulare
Est propriu pro custa presentzia gai bundante e chi si podet biere chi Sadali benit muttidu “su populadu de s’abba”, unu paranumene chi reflettit non solu una particularidade geograffica, ma unu ligamene fungudu cun sa natura e s’istoria de su logu.
canale WhatsApp
Sadali, sa “bidda de s’abba”: pro itte custu burgu tenet unu nomene gai particulare.
In su coro de sa Sardigna, in sa zura istorica de sa Barbagia de Seulo, naschet Sadali, unu burgu chi suprit chie bi arribat gratzias a una particularidade naturale rara e ammaghiante: s’abba est in tottue. Est propriu pro custa presentzia gai bundante e chi si podet biere chi Sadali benit muttidu “su populadu de s’abba”, unu paranumene chi reflettit non solu una particularidade geograffica, ma unu ligamene fungudu cun sa natura e s’istoria de su logu.
Sadali si acciappat supra de una campeda carchinarza muttida Su Taccu, inube s’abba, dae sutta de terra bessit a fora in meda benas, coras e rizolos chi rugant s’iscrocca e arribant fintzas intro a su tzentru de sa bidda. Custu fenomenu est possibile dae sa cufformassione particulare de su terrinu, cun roccas carsicas chi favoressent s’imbuddada e risorghentzia de sas abbas.
Sa presentzia de s’abba est gai de signifficu chi, passizzande intre carrelas e pratzas pitticcas, si agattant funtanas, rios pitticcos naturales e canales chi accumpanzant su bisitadore cun sa groppada insoro. Un’elementu chi suprit in manera particulare est s’ispendula de San Valentino, formada dae cantaros vitianos e posta direttamente in su tzentru istoricu de sa bidda. Custu cantaru, artu casi sette metros e addescadu tottu s’annu est unu fenomenu eccetzionale: Sadali est difattis s’unicu tzentru abitadu de Sardigna inube unu cantaru si acciappat intro de sas lacanas de sa tzittade.
Su riu de su cantaru e de atteras funtanas chi current sutta de terra sighit pustis su percursu suo assa parte de una gargara naturale funguda muttida Sa ucca Manna(“la grande bocca”), inube sas abbas disparrint prima de torrare a bessire prus in bassu in sos campiles e in sos rios naturales a inghiriu. Custu tziclu continu de abba chi pigat in supra, iscurret e si accabussat un’attera borta sutta de terra est parte de fundamentu de sa agherada de su burgu e ispiegat pro itte Sadali benzat connottu comente unu logu inube s’abba est importante meda.
Non solu sa presentzia bisiva: s’abba at tentu unu rolu istoricu in s’accolomia e in sa vida de donzi die de sa comunidade. In su tempus passadu, sa fortza de sas currentes beniat impittada po sos mulinos a abba, netzessarios po maghinare sos laores e atteras attividades produttivas.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
© RIPRODUZIONE RISERVATA
Gavoi e su Carrasegare de su sonu: sa festa chi animat sa Barbagia

Sas tzelebrassiones incuminzant in su Giovedì Grasso, connoschidu comente Giovja Lardajola, die chi marcat s’incumintzu uffitziale de sa festa e muttit sa comunidade a inghiriu de sos sapores tipicos de su connottu.
canale WhatsApp
In Barbagia, su Carrasegare de Gavoi si annoddittat dae semper po una particularidade chi lu rendet unicu in sa bista de s’isula: inoke sa caratza non est uni bisu cuzigadu, ma su sonu. A faghere divennere unica sa festa non sunt costumenes iscenograficos o friguras de linna, ma su ritmu potente de sos tumbarinos e sos cantos de sos istrumentos de su connottu chi rugant sas carrelas de sa bidda. Custa tzelebrassione est sighida meda e attrait in sa biddichedda bisitadores meda.
Sas tzelebrassiones incuminzant in su Giovedì Grasso, connoschidu comente Giovja Lardajola, die chi marcat s’incumintzu uffitziale de sa festa e muttit sa comunidade a inghiriu de sos sapores tipicos de su connottu. Dae cussu mamentu, Gavoi si animat cun sos sonadores, muttidos tumbarinos, chi rugant su tzentru istoricu cun su bistire barbaricinu de su connottu. Sa colada insoro est abbisada dae su battidu detzisu de su tumbarinu, tamburu fattu cun pedde animale, accumpanzadu dae su sonu acuthu de su pipiolu,launedda de canna, e dae su ritmu metallicu de su triangulu.
No esistit una isfilada ordiminzada in su sensu classicu de sa paraula: tottu sa bidda divenit unu cataffale spontaneu. Sa musica s’isparghet intre sas carrelas e sas pratas, bintrat in sas domos e chentinas, inube sos sonadores benint accollidos po sighire sa festa intre ballos e mamentos de sotzialidade. Est una tzelebrassione chi transat tottas sas ingendras e chi rennovat donz’annu su sensu de appartennentzia a sa comunidade.
In su tempus passadu, intre sas friguras chi mustraiant su carrasegare bi fuit fintzas Zizzarrone, unu maimone chi mustraiat s’ispiritu isberrittadu de su tempus de su carrasegare. Oe sa presentzia sua est prus pagu tzentrale, ma addurat parte de s’immaginariu de tottus ligadu a sa festa.
Fintzas in custa dies, su Carrasegare de Gavoi est bistadu tzelebradu cun partecipassione manna, ghirande in sas carrelas de sa bidda s’energia de sos tumbarinos e cunfirmande su ligamene forte intre connottu e identidade locale, in d’unu cuntestu regionale inube atteros logos sunt nodidos po sas caratzas rituales, Gavoi sighit a si annoddittare revertinde su sonu in s’eroe beru de su Carrasegare, un’elementu capatze de contare s’istoria e s’anima de sa Barbagia.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
Il video di Maria Grazia Marras
.
© RIPRODUZIONE RISERVATA

