S’Arcu ‘e Is Forros, sacru e metallicu coro de sa Sardigna nuragica.

In su coro de s’Ozzastra, intre sos montes de Biddanoa Strisaili, si agattat s’Arcu e Is Forros, unu de sos logos archelogicos pius ammaghiantes e prenos de misteriu de sa Sardigna nuragica. Unu logu chi contat de cultos, barattos e metallurgia sacra, capatze oe puru de torrare su retumbu de unu passadu gloriosu e attivu in manera istravanada, chi andat addia de sas lacanas de s’isula.

Su situ, iscopertu in sos annos ’50 e inube ant fattu medas campagnas de iscavu in deghinas e deghinas de annos, si presentat comente unu cumplessu santuariale, chi fuit faghidore intre su Brunzu reghente e su Primu Ferru(XIII-VIII seculu a.C.). S’importantzia sua est ligada non solu a sa presentzia de cresias e istrutturas po tzerimonias, ma mescamente a sa testimonia de una produssione metallurgica avantzada meda, chi inoghe teniat puru balida religiosa.

S’Arcu ‘e Is Forrus s’isfroscat a inghiriu de una cresia a megaron, tipica de sas istrutturas sacras nuragicas, cun muros de pedra largos meda e unu chintu sacru. Accanta a issu si agattant pinnettas, logos po sos cultos e beras e proprias buttegas po tribagliare sos metallos, inube beniant fundidos ramene e brunzu, e fattos oggettos votivos, istrumentos e armas. Su nomene de su situ-“l’arco dei forni”- non est occasionale: faghet fentomu propriu a su tribagliu de su metallu, documentadu dae ruddas, grigiolos e attratzos chi sunt bistados accattados in sos iscavos.

Su trattu chi suprit de pius est chi custu logu non fuit isoladu. S’Arcu ‘e Is Forros fuit unu tzentru punnadu dae zente divressa, comente testimonzant imbentos fenicios, de Cipro e italianos. Unu nou culturale e de negossiu, duncas, in su coro de sa Barbagia de Seulo, chi denegat s’idea de una tzivilidade nuragica inserrada intre a issa ettottu.

Su situ est unu de sos casos bolantzigos in sos cales sa misura religiosa e cussa artigianale si fundent, torrande sa figura de una sotziedade in sa cale su metallu non fuit solu materiale po sa gherra o su negossiu, ma elementu sacru, ligadu a sos rituales, a su podere e a su divinu.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2024-2025. LR 22/2018, art. 22

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22