Dae figuras istoricas a interpretes de s’arte de oe, passande po sa musica, sa moda e sa chirca iscientifica, custas pessonas importantes giughent artu su nomene de sa Sardigna in sa bista internatzionale. Accò chimbe sardos tzelebres in su mundu, conas de sa zenialitade e de sa fortza identidaria de s’isula.

Grassia Deledda

Naschida in Nugoro in su 1871, Grassia Deledda est chena duda sa figura litteraria pius tzelebre de s’isula. Autodidatta, at contadu comente niunu atteru s’anima funguda e sas gherras intre su populu suo. In su 1926 at binchidu su premiu Nobel po sa Litteradura, prima e sola iscrittora italiana a retzire un riconnoschimentu comente custu.

Antonio Gramsci

Naschidu in Ales in su 1891, Antonio Gramsci est unu de sos pius importantes pensadores de su Noighentos. Fundadore de su Partidu Comunista de Italia, est bistadu impresonadu dae su guvernu fascista e in su mentres de sa presonia at iscrittu sos tzelebres “Cuadernos de sa presone”, operas de fundamentu chi che ant leadu Gramsci a essere istudiadu in tottu sas Universidades de su mundu: su pensamentu suo de soberania culturale est a dies de oe unu fentomu netzessariu in sas iscientzas sotziales.

Giovanni Maria Angioy

Naschidu in bono in su 1751, Angioy est bistadu zuighe, politicu e pensadore allugante chi, ispiradu dae sos movimentos revolussionarios de
s’Europa, at ghiadu a sa fine de su Settichentos s’iscumbattu pius importante po affrancare sa Sardigna dae su poderiu feudale e de sos
Sabaudos.

Maria Carta

Naschida in Siligo in su 1934, Maria Carta est bistada una de sas interpretes pius poderosas e berteras de sa musica sarda, capatze de che leare sos cantos de su connottu, sos gosos e sas launeddas supra de sos cataffales internatzionales pius mannos. Cua sa boghe sua funguda, drammatiga e cadria, at fattu attumbare s’anima de s’isula in teatros, festival e trasmissiones in Europa e in sos Istados Unidos.

Eleonora d’Arborea

Naschida in Aristanis in su 1347 est bistada zuighessa de Arborea, connoschida po s’azzorronamentu de sa carta de Logu, isparta dae su babbu Mariano IV e torrada a biere dae su frade pius mannu Ugone. Su signifficu chi benit dadu a sa figura e a su dominiu de Eleonora de Arborea,est evidentziadu dae su fattu chi su rennu de Arborea est bistadu s’urtimu Istadu sardu locale chi est bistadu dadu a rennantes chi arribaiant dae fora de s’isula. Custu faghet in manera chi siat a s’ispissu bista comente sa printzipale eroina natzionale de sa Sardigna, imparis cun Giovanni Maria Angioy.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2024-2025. LR 22/2018, art. 22

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22