Ite ispinghet sos indivìduos de diversas èpocas istòricas a bìvere in comunidade? Comente naschent sas tzitades, comente interagint e pro ite benint abbandonadas? Custas sunt petzi unas cantas pregontas chi ant a èssere a su tzentru de su Sardinia Archeo Fèstival, un’eventu divulgativu subra de s’archeologia e non solu, chi ocannu lmpet sa de bator editziones suas, pessadu e organizadu dae s’assòtziu Itzokor.

Su Fèstival s’at a fàghere in Casteddu, acanta sos ispàtzios de su “Ghetto”, sa chenàbura 9 e su sàbadu 10 de làmpadas, e acanta s’ExMe de Carluforti su sàbadu 17 de làmpadas, cun una sèrie de addòbios chi ant a girare a fùrriu a su tema “Torrada a Itaca”. Sos organizadores sutalìniant chi at a èssere “una riflessione subra de sa tzitade mìtica omèrica, sìmbulu de biàgios e torradas, ma mescamente de sabiore e connoschimentu”.

“Su sedentarismu umanu, a su mancu partinde dae su Neolìticu, at portare s’òmine a benefitziare de sos privilègios de sa vida comunitària”, afirmant sos membros de Itzokor. “Ma pro ite amus seberadu custu caminu? Custa at a èssere sa prima pregonta chi amus a chircare de rispòndere in sa editzione noa de su Sardinia Archeo Fèstival. E posca, amus a afrontare totus sas àteras pregontas chi nde derivant: cando sunt istasos pesados sos primos tzentros de vida comunitària? Ite determinat s’organizatzione sotziale, polìtica, culturale e urbanìstica chi mutimus ‘tzitade’? Amus a chircare de cumprèndere fintzas comente una tzitade morit, comente unu tzentru urbanu s’isbòidat e ue finint sos abitantes suos. Amus a esplorare sas istòrias de sas fundatziones de tzitades famadas comente Cartàgine, sas dinàmicas de pòdere de sas tzitades etruscas e amus a chircare de cumprèndere ite est capitadu in sa Sardigna nuràgica o in su Mediterràneu cun s’arribu de s’Islam. Ma su Fèstival at a èssere fintzas un’oportunidade pro rèndere donu a sa tzitade de Casteddu, torrende a costrùere s’istòria sua de su Chimbighentos a sas ricostrutziones sutzessivas a sos bombardamentos de su 1943. L’amus a fàghere fintzas a traessu de sa letura de sos documentos pretziosos arrimados in sos archìvios tzitadinos. In su matessi tempus, amus a ghetare un’ograda subra de realidade prus piticas, chi nointames torrant a propònnere in  iscala minore sas dinàmicas de organizatziones polìticu-sotziales tìpicas de sos tzentros mannos, e nos amus a pedire si siat a beru netzessàriu faeddare de ‘burgos’ cando si tratat de biddas”.

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Iscoperta una necropoli in su Nord Sardignain su mentres de sos tribaglios po un’approntu solare.

Un’iscoperta archeologica importante meda est bistada fatta in su Nord Sardigna in su mentres de tribaglios ligados a sa produssione de energia pulida. In sa zura industriale de truncu Reale-Sant’Agostino, accanta a Tattari,sos iscavos de ammaniada pro fraigare un’approntu solare ant fattu bessire a pizu una necropoli chi fintzas a oe non fuit bistada mai iscoperta.

S’accattu est sutzessu in sa zura curada dae su Consorziu Industriale de Tattari. Sos iscavos sunt incumintzados in su mese de martu de su 2024, cando sunt bistados cunviados sos controllos de su terrinu prima de fraigare s’impiantu. In su mentres de custos controllos sos archeologos ant acciappidu istrutturas sutta de terra e, sighinde cun sos iscavos, ant cumpresu chi si trattaiat de unu logu antigu de tumba.

Secundu su chi pensant sos espertos, su logu est importante meda po s’istoria e s’iscentzia. In sa zura sunt bistadas agattadas tres tumbas mannas iscavadas in sa rocca, istrutturas mannas chi faghent pensare a tumbas de balore mannu po sas populatziones chi biviant in custa zura in s’antichidade. S’iscoperta est fintzas prus interessante pro sa presentzia de decorassiones fittadas supra sas barras’e muru de sas tumbas. Si trattat de signos e pintas fittados in sa rocca in sos seculos passados. Custa fittadas faghiant parte de su connottu de sos interros de sas populatziones antigas de sa Sardigna e a s’ispissu teniant unu signifficu simbolicu o religiosu.

Po sos istudiosos custos elementos sunt importantes meda pro itte podent azzuare a cumprendere menzus comente biviant sas comunidades de su tempus passadu e cale esserant sas credentzias insoro. Sas tumbas e sas decorassiones diant podere dare novas supra su connottu, sa cultura e sa vida de sas pessonas chi biviant in s’iscrocca tattaresa mizza e mizza de annos faghet.

Sos archeologos ant a sighire a istudiare sa zura e analizzare tottu su chi est bistadu acciappidu in su mentres de sos iscavos. Donzi particulare novu diat podere accreschere sas informatziones chi serbint pro fraigare s’istoria de su logu. Custa iscoperta mustrat un’attera borta cantu sa Sardigna siat ricca de testimonzas de su passadu. Fintzas in su mentres de tribaglios modernos, comente cussos ligados a sa produssione de energia, podet capitare de acciappare andalas de tziviltades antigas meda chi contant s’istoria longa de s’isula.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22