Ite ispinghet sos indivìduos de diversas èpocas istòricas a bìvere in comunidade? Comente naschent sas tzitades, comente interagint e pro ite benint abbandonadas? Custas sunt petzi unas cantas pregontas chi ant a èssere a su tzentru de su Sardinia Archeo Fèstival, un’eventu divulgativu subra de s’archeologia e non solu, chi ocannu lmpet sa de bator editziones suas, pessadu e organizadu dae s’assòtziu Itzokor.

Su Fèstival s’at a fàghere in Casteddu, acanta sos ispàtzios de su “Ghetto”, sa chenàbura 9 e su sàbadu 10 de làmpadas, e acanta s’ExMe de Carluforti su sàbadu 17 de làmpadas, cun una sèrie de addòbios chi ant a girare a fùrriu a su tema “Torrada a Itaca”. Sos organizadores sutalìniant chi at a èssere “una riflessione subra de sa tzitade mìtica omèrica, sìmbulu de biàgios e torradas, ma mescamente de sabiore e connoschimentu”.

“Su sedentarismu umanu, a su mancu partinde dae su Neolìticu, at portare s’òmine a benefitziare de sos privilègios de sa vida comunitària”, afirmant sos membros de Itzokor. “Ma pro ite amus seberadu custu caminu? Custa at a èssere sa prima pregonta chi amus a chircare de rispòndere in sa editzione noa de su Sardinia Archeo Fèstival. E posca, amus a afrontare totus sas àteras pregontas chi nde derivant: cando sunt istasos pesados sos primos tzentros de vida comunitària? Ite determinat s’organizatzione sotziale, polìtica, culturale e urbanìstica chi mutimus ‘tzitade’? Amus a chircare de cumprèndere fintzas comente una tzitade morit, comente unu tzentru urbanu s’isbòidat e ue finint sos abitantes suos. Amus a esplorare sas istòrias de sas fundatziones de tzitades famadas comente Cartàgine, sas dinàmicas de pòdere de sas tzitades etruscas e amus a chircare de cumprèndere ite est capitadu in sa Sardigna nuràgica o in su Mediterràneu cun s’arribu de s’Islam. Ma su Fèstival at a èssere fintzas un’oportunidade pro rèndere donu a sa tzitade de Casteddu, torrende a costrùere s’istòria sua de su Chimbighentos a sas ricostrutziones sutzessivas a sos bombardamentos de su 1943. L’amus a fàghere fintzas a traessu de sa letura de sos documentos pretziosos arrimados in sos archìvios tzitadinos. In su matessi tempus, amus a ghetare un’ograda subra de realidade prus piticas, chi nointames torrant a propònnere in  iscala minore sas dinàmicas de organizatziones polìticu-sotziales tìpicas de sos tzentros mannos, e nos amus a pedire si siat a beru netzessàriu faeddare de ‘burgos’ cando si tratat de biddas”.

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Sas Salinas de Casteddu intre istoria, connottu in s’iscrocca de Santa Gilla.

Sas Salinas de Casteddu sunt unu de sos logos prus tipicos de su sud de sa Sardigna e si agattant in sa zura de s’istagnu de Santa Gilla, a pagos passos dae sa tzittade. Cust’iscrocca aunit in manera unica su tribagliu de s’omine e sa ricchesa de sa natura, creande una bista particulare, fatta de bartzas de abba, colores e mudores. S’istoria insoro est antiga meda e arribat dae su tempus de sos romanos, cando su sale fuit produidu irfruttande su sole e su bentu. Cun su colare de su tempus s’attividade est creschida e si est ordiminzada semper menzus, divenninde una fortza de fundamentu po s’accolomia locale.

Pro annos meda su sale produitu in Casteddu est bistadu bendidu fintzas in atteras iscroccas, dande unu contribbudu a s’isviluppu de sa zura. S’assentu de sa produssione est simple ma balidu. S’abba de su mare benit fatta bintrare in sas bartzas e dassada ispaporare gratzias a su cardu e su bentu. Cando s’abba si ritirat, su sale addurat in su fundu e benit regortu. Est unu protzessu naturale chi ancora oe sighit ritimos ligados a sas istajones e sas cundissiones de su clima.

Addia de s’aera produttiva, sas salinas sunt fintzas unu logu naturale de balore mannu. S’istagnu de Santa Gilla est difattis una zura importante meda pro sos animales, mescamente sos puzzones. Intre sos prus connoschidos bi sunt sa zente rubia, chi in sos annos sunt divennidos una cona de s’iscrocca. Imparis cun issos bivent medas atteras zenias chi acciappant in custas abbas unu logu ideale pro pappare e si pasare.

In sos urtimos annos sunt divennidas unu puntu de arribu semper prus apprezziada dae chie bisitat Casteddu. Semper prus pessonas si accostant a custu logu pro iscoperrere comente si produet su sale e pro iscrudignare sa natura dae accurtzu. Sos colores de sas bartzas e sa bista abberta faghent divennere sa zura ammaghiante meda, mescamente in sas oras de s’intrichinu.

Sas salinas sunt oe un’ecchilibriu intre passadu e presente. Dae una parte sighint a contare unu connottu antigu ligadu a su tribagliu e sa produssione de su sale, dae s’attera sunt un’ambiente naturale de diffendere e balorizzare. Sas salinas de Casteddu sunt meda prus de unu logu produttivu. Sunt una parte importante de s’istoria e identidade de s’iscrocca, unu esempru de comente s’omine e sa natura potant bivere impare.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22