Durante s’Edade oumana s’Ogliastra rapresentaiat non petzi unu coladòrgiu de importu intre su nord e su sud de sa Sardigna, in su caminu chi collegaiat Carales e Terranoa, ma giunghiat fintzas s’internu de s’ìsula cun sa costa orientale. In sa regione ogiastrina, in custa fase de s’istòria sua, bi fiat una forte presèntzia militare, comente dimustrat sa denumenatzione de su tzentru de Tenta Rubriensis (localizadu a Barì) e s’acatamentu, intre Lanusè e Irbono, de diplomas e de decoraduras militares (phalerae). Custu dimustrat chi in s’àrea, mancari esseret pagu romanizada, fiant presentes de sos veteranos romanos.

Sas informatziones subra sa natura de sos insediamentos, chi deviant èssere mescamente rurales, sunt pagas, ma in unas cantas àreas, comente in sa pranura costera de s’istàinu de Tortolì, si cuntzentrat su prus de sas testimonias de cultura materiale datàbiles a s’Edade Rumana. Insediamentos peri mannos sunt istados individuados a nord, in sas zonas de sa marina, a palas de s’istàinu, comente in sas localidades de Tradala e de Perdixedda; mentras prus a sud, unu giassu importante meda s’agatat in Is Murdegus.

In custa fase istòrica est dàbile chisas imbarcatziones romanas chi colaiant in su Mediterràneu dirìgidas cara a su Nord Àfrica agatarent unu puntu de pàsida fatu de sa costa de Tortolì-Arbatassa. Custa ipòtesi agatat cunfirma gràtzias a sos medas agatamentos subàcueos in sa costa orientale de sa Sardigna, dae Terranoa a Casteddu. Mescamente a largu de Capu Bellavista-Arbatassa, est istadu agatadu unu relitu de una nave chi carraiat unu càrrigu de lingotos de istàngiu, ràmene e ferru, bènnidos dae sas minas de sa provìntzia romana de sa Bètica (oe Andalusia), prus a mancu de su sèculu I d.C.

Unas àteras atestatziones de sa fase romana sunt sas istruturas chi aparteniat a  antigos bagnos (termas) a presu de sa crèsia de Santa Baòrbara e a probe de Santu Lussòriu e sos numerosos rinvenimentos raros de monedas,  tzeràmicas de mesa e de coghina. In prus, su recùperu in mare de medas ànforas, testimòniat s’esistèntzia de importantes tràficos cummertziales, mescamente  de ògiu e pasta de pische, intre sa costa ogiastrina e sos àteros paisos de su Mediterràneu, in particulare cun su Nord Àfrica.

Custu est testimoniadu peri dae sas fontes epigràficas antigas chi allegant de Sulpicius Portus, chi si pensat esseret a probe de sa costa de Tortolì-Arbatassa, acanta immoe s’agatat s’istàinu.

“Progetu finantziadu cun s’Avisu Pùblicu IMPRENTAS annualidade 2021-2022”

Su decretu Energia a unu passu dae su emmo  allisat sa carrela a s’imbestida de su bentu; Sardigna chentza amparu.

Su decretu Energia est accanta a s’approazione deffinitiva. Pustis de su via libera de su Senadu, su provvidimentu at arribare in pagu tempus a
sa Camera po s’urtimu passazzu de su parlamentu chi at a cussentire s’approazione. Unu camminu chi est faghinde preoccupare meda sa Sardigna
inube creschet sa timoria de un’accreschimentu chentza controllu de sos impiantos de su sole e de su bentu, chentza chi bi siant tutellas po s’iscrocca.

Su decretu, naschidu po apprettare sa colada energetica e minimare sa dipedentzia dae su fossile benit bidu commente un’istrumentu chi minimat su rolu de sas Regiones e de sos entes locales favoressinde Operadores Energeticos mannos natzionales e internatzionales. Sa Sardigna, gratzias a sas calidades de s’ambiente e de su tempus benit cussiderada una de sas iscroccas prus disizzadas po imbestimentos novos e propriu po custu arriscat de tennere sos problemas prus mannos.

Sas regulas novas prevedint protzeduras prus fatziles po s’autorissasione e una minimada de sos controllos locales. Custu diat podere cussentire sa fraigada de impiantos fintzas in logos cun balore mannu de sa bista de sa laurantza cun effettos devastantes supra s’iscrocca e sas comunidades.

In custu cuntestu si affortigat s’impignu de comitados tzivicos, amministradores locales e assotzios chi dimandant istrumentos de amparu prus balidos. A su tzentru de sa dibatta bi est sa proposta de una lezze regionale Pratobello chi puntat a introduire lacanas craras e criterios chi istringhent de prus po fraigare impiantos po su sole e su bentu in s’Isula.

In sas dies imbenientes cun s’accostiare de su votu a sa Camera si prevedint initziativas novas e protestas pubbricas. Su cunfrontu si giogat intre s’esigentzia natzionale de apprettare sa transizione energetica e sa dimanda de prevedire unu disignu chi tenzat contu de sa particularidade de sa Sardigna e de sa tutella de su patrimoniu naturale e culturale suo.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22