In Sardigna sas tumbas ipogèicas, narat su giassu Nuret.net,  benint mutidas, belle ufitzialmente, Domus de Janas, est a nàrrere, literalmente “domos de sas fadas” pro more de su misteri chi las inghìriat. Nointames su tèrmine janas, segundu un’àtera ipòtesi, diat pòdere tènnere derivatzione dae Jannas (ghennas), est a nàrrere diant rapresentare su passàgiu chi dae su regnu de sos bios giughiat a cuddu de sos mortos. Difatis su nùmene Domus de Janas est unu de sos medas impreados dae sa ricu vocabulàriu sardu chi cumprendet: “domos de janas”, “domos de fadas”, “domos de cogas” “pèrcias de fadas”, “concheddas”, “birghines”, “forreddos”, “forrichesos”, “furrighesos” o “furrigheddos“, “coroneddos“, “ispiluncas“, “dommos de bìrghines” “forrus”, “forreddus”, “grutas”, e gosi sighende

Una de custas Domus de Janas però tenet unu nùmene chi currispondet a beridade: S’Incantu de Potufigati. De sas bator domus de Janas chi formant su famada tumba prenuràgica, in su nord-ovest de sa Sardigna, custa est est sa prus rica e galu intata.

Unu monumentu màgicu e etzetzionale. Sa tumba cun s’architetura pintada est sa prus famada de sas bator domus de Janas de sa necròpoli de monte Siseri, in su territòriu de Potuvigari, piticu tzentru a sa làcana intre sa Nurra e su Logudoro turritanu. Est nòdida comente s’Incantu, s’incantu: mai nùmene fiat istadu prus insertadu pro una meravìllia che a custa cun un’edade de prus de chimbe mìgia annos a oe, sa prus ispantosa de sas 215 domus isculpidas o pintadas (intre sas 3500 totales) iscobertas in s’Ìsula! A s’internu s’arte neolìtica  lòmpet a su màssimu de sa tècnica sua gràtzias a cumplessidade e armonia architetònicas, richesa e variedade de decoros e colores, un’istile ligadu a su riguardu de sos pòpulos prenuràgicos pro sos mortos. S’Incantu, iscoberta in su 1989, est datàbile intre Neolìticu reghente e Eneolìticu (3200-2600 a.C.) e fiat istada torrada a impreare finas a època romana. Est sa tumba I de su sepolcru iscavada a anfiteatru in unu pìgiu de tufu rosa fatu de sa costa de su monte Siseri, a un’artia de 850 metros. A pagas deghinas de metros s’agatant sas tumbas II e III, degradadas e allagadas pro sa ruta partziale de sas bòvedas.

 “Progetu finantziadu cun s’Avisu Pùblicu IMPRENTAS annualidade 2021-2022”

Sos  tres mastros mannos de su tzinema sardu:identidade e memoria supra s’ischermu mannu.

Intre sos registas sardos prus famados e de signifficu bi sunt Gianfranco Cabiddu, Sarbadore Mereu  e Enrico Pau, tres personalidades differentes po formassione e istile ma postas impare dae su disizu de contare s’isula in sa cumplessidade sua, binchinde friguras de su folklore. Su tzinema insoro at dadu unu contribbudu detzisivu pro fraigare unu contu modernu de sa Sardigna, capatze de faeddare cun sa bista natzionale e internatzionale.

Gianfranco Cabiddu est cussideradu unu de sos ispegilizatores de su tzinema sardu de oe. Sa carriera sua si distinghet po s’attentzione a sa mannesa culturale e litteraria, addia chi po unu ligonzu forte cun sa musica e su teatru. Operas comente Disamistade ant accomettadu temas chi pertoccant a s’istoria de s’isula in manera funguda, comente sa vinditta e sos codices de onore, apparande una mirada critiga ma mai subrana. Cun

La stoffa dei sogni, ambientadu in s’Asinara e ispiradu a Shakespeare, Cabiddu at mustradu sa capatzidade de fundere connottu e universalidade,alcansande reconnoschimentos importantes e candidandesi a premios natzionales. Su caminu artisticu suo est ligadu fintzas a sa frigura de De Andrè. Sarbadore Mereu est invetze una boghe prus deretta e de su tempus nostru. Su tzinema suo est a s’ispissu deffinidu reale e intimu, capatze de contare sa Sardigna dae sas foranias de sas tzittades, de sos zovanos e de sas trasformassiones sotziales.

Cun Ballo a tre passi at tentu unu sutzessu de critica mannu abberu, mentres Bellas Mariposas at conchistadu su pubbricu e sa critiga gratzias a unu limbazu novu e una contassia chi chi ponet impare unu eja e unu no dillezu e dramma. Mereu impittat a s’ispissu su sardu e attores chi non lu faghent po tribagliu, seperu chi dat berteresa e fortza de signifficu a sos films suos.

Enrico Pau si annodittat po un’istile prus poeticu e pensamentosu, deffinidu dae un’attentzione particulare a sa memoria, a sa mannesa de sas feminas e a s’istoria de s’isula. Cun l’Accabbadora at giuttu supra s’ischermu una frigura simbulu de su connottu sardu, accomettande temas diligos cun sensibilidade manna. Su tzinema suo si movet intre realidade e bellesa, apparande bistas cadrias e contos fungudos chi iscumbattant s’identidade de donzunu e de tottus.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22