In Nùgoro, s’agatat una domo chi est suta de una roca granìtica. Custa domo, mutica Su Concali pro more chi est istada fata in intro de una gruta suta de una pèrda manna, s’agatat in su Monte Orthobene e benit mutida peri “su cardulinu”, pro ite sa forma regordat pròpiu cussa de un’antunna. Pro ddoe lòmpere no est difìtzile, bastat petzi a movere dae sa Cresiedda de sa Soledade e iscùdere conca a su monte, comende dae unu de is medas camineddos inditados in si cartellos.

Sa domo in sa pedra si podet bìere in sìuru de su caminu chi lompet a su parcu nugoresu de Sedda Ortai. Unu logu ispantosu meda, prenu de pendas naturalìsticas sena paragone. Su concali però est importante solu dae su puntu de annotu tur’stuu, pro ite est unu logu acanta ddoe lompent testista e escursionistas, ma fintzas istàricu. Difatis, prima de èssere impreadu comente coile de crabas dae sa famìlia Salvietti, una famìlia de crabàrgios dae semper, fiat istadu iseberadu dae is òmines preistòricos comente aprigu.

Torrende a su Monte Orthobene, sa punta est arta 955 metros subra de su livellu de su mare (sa punta si narat Cùcuru Nighrddu). Subra de sa punta, chi si podet bìdere dae sa tzitade, a cuota 925 metros, faghet a ammirare s’istàtua manna de su Redentore, òpera de brunzu de s’iscultore Vincenzo Jerace, chi fiat istada posta in su 1901 in ocasione de sa tzelebratzione de su giubileu. Su 29 de austu de cada annu si tzèlebrat una missa chi concruit una sagra cun sa protzessione de is costùmenes, de totu is biddas de sa Sardigna.

S’Orthobene est su monte de is  nugoresos chi ddu bìsitant pro passigiadas o giogos a s’abertu.  In is rocas de su monte Orthobene est fintzas possìbile fàghere iscaladas, ddoe est fintzas sa presèntzia de àndalas signadas dae sa forestale chi si podent percorrere pro fàghere escursiones e essidas peri su sartu.

Falende dae su parcu de su Redentore in sa costa opostu a sa tzitade si biet una  bista panoràmica ispantosa subra de sa badde e subra de is  montes de Ulìana, e in is dies sena buera est possìbile bìdere su mare de sa Baronia.

“Progetto finanziato con l’Avviso Pubblico IMPRENTAS annualità 2021-2022”

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22