Si si cheret pubblicare una rassinna de sos poetas sardos prus famados e de bàllia de Sardigna, de seguru non podet mancare Melchiorre Murenu. Nàschidu in Macumere su 3 de martzu de su  1803, mortu in sa matessi bidda su 21 de santugaine de su 1854, in tzircustàntzias tràgicas, cun sas òperas suas nos at lassadu una fotografia crara e forte de cussa chi fit sa vida in Sardigna in cussos tempos.

Non fit de famìlia rica, su babbu e sa mama, Batista Ledda e Ànghela Murenu, aiat calchi terrinu a inghìriu de sa bidda. Normale, bidu chi su babbu faghiat Ledda de sambenadu, si depiat essere mutidu issu puru Ledda, ma non s’ischit pro cale resone aiat leadu su nùmene de sa mama, Murenu:  s’est pensadu chi custu dipenderet pro more chi sos genitores non si fiant cojuados, ma podet èssere fintzas pro more chi a su babbu l’aiat arrestadu.

S’esistèntzia sua est marcada dae sas disgràtziat. A s’edade de tres annos si fit ammalaidadu de unu male meda difùndidu a s’epoca, sa  pigota, chi l’aiat intzurpadu totu. A lu nàrrere est issu matessi in sos versos de una poesia.

«Dae pitzinnu de tres annos, pro mia crudele atzota,un’infetu de pigota, sa vista mi nd’at leadu»

Custa cosa est cunfirmada fintzas dae su canònicu Ispanu, chi narat chi Murenu aiat una cara nieddutza,  espressiva e pintulinada dae sa pigota.

Sete annos a pustis aiant arrestadu su babbu, e  de custu òmine, dae tando, non si nd’at ischidu prus nudda. A pustis de custu fatu sa famìlia nch’est ruta in sa misèria, pro ite nde lis aiant secuestradu totu sos benes. Sos frades ant dèpidu traballare a tzeracos angenos, ma Melchiorre non podiat nemancu andare a si serbire una giorronda e no at agatadu mai unu traballu,  ca fit tzegu totu.

Pro more de sa cunditzione familiare sua e pro more de sa tzurpia sua non fit podidu andare a iscola e fit abbarradu analfabeta, ma est resessidu su matessi a si fàghere una cultura andende a  missa e ascurtende sos  preigadores chi a s’epoca difundiant sa connoschentzia fatu de sas biddas e cun su linguàgiu issoro simpre renessiant a donare unu minimu de cultura a su populu. Sos istudiosos chi ant provadu a contare sa vida de Murenu, gràtzias a testimonias orales e a su pagu chi contaiant sos àteros poetas chi l’aiant connotu, narant chi aiat una memòria de ferru. Una cosa de non pòdere crèere,  e pròpiu sa retentiva sua l’aiat permissu  de imparare medas cosas  e otènnere  una connoschèntzia crìtica a subra sos fatos  istòricos  e sotziales.

Sa produtzione artìstica de Melchiorre Murenu est rapresentada dae cumponimentos chi a s’ispissu tratant fatos sotziales e polìticos, istòricos o de atualidade, chi a bias sunt contra comunidades, pessonàgios prus o prus pagu poderosos, costumàntzias. Pro more de sas orìgines suas e pro sa difesa  sas classes sotziales prus dèbiles, l’ant postu su nomingiu de Omero de su Màrghine .

Tra sos versos prus famados atribuidos a su poeta est pretzisu arremonare «Tancas serradas a muru, Fatas a s’aferra aferra, Si su chelu fit in terra, L’aiant serradu puru»  una cuartina, chi cundennat sena apellu sa  Lege de sas tancaduras (Chiudendas), su provedimentu de su 1820 cun sus cale sos Savojas aiant istituidu sa privatizatzione e sa lotizatzione de sas terras comunitàrias, faghende agabbare una traditzione seculare de impreu tzìvicu de sos terrinos. Ma sa paternidade de sos versos de Tancas serradas a muru, non l’ant atzertada cun seguràntzia comente opera de Murenu, e su canònicu Giuanne Ispanu naraiat chi los aiat iscritos unu poete chi a nùmene faghiat Frantziscu Alvaru .

De seguru est sua sa poesia “Sas Isporchizias de Bosa”,  forsis  su cumponimentu prus famadu de su poeta, chi comente amus naradu,  fortzis l’at procuradu sa morte.

Ma Murenu fit famadu mescamente pro sa memòria istraordinària sua. Narant chi fiat bonu a resare a s’imbesse, in rima, moende dae s’ùrtimu versu. S’ischit chi sas cunditziones suas no l’aiant permissu de  imparare a lèghere e iscrìere e sas publicatziones sunt de acordiu narende chi fiat unu  poeta analfabeta.    Ma, a parte sa retentiva, Murenu fiat una pessone abista, e mancari tzurpu, bidiat e cumprendiat cun una capassidade ispantosa de analisi,  sa sotziedade e su mundu de s’epoca sua.

 “Progetto finanziato con l’Avviso Pubblico IMPRENTAS annualità 2021-2022”

Sos  tres mastros mannos de su tzinema sardu:identidade e memoria supra s’ischermu mannu.

Intre sos registas sardos prus famados e de signifficu bi sunt Gianfranco Cabiddu, Sarbadore Mereu  e Enrico Pau, tres personalidades differentes po formassione e istile ma postas impare dae su disizu de contare s’isula in sa cumplessidade sua, binchinde friguras de su folklore. Su tzinema insoro at dadu unu contribbudu detzisivu pro fraigare unu contu modernu de sa Sardigna, capatze de faeddare cun sa bista natzionale e internatzionale.

Gianfranco Cabiddu est cussideradu unu de sos ispegilizatores de su tzinema sardu de oe. Sa carriera sua si distinghet po s’attentzione a sa mannesa culturale e litteraria, addia chi po unu ligonzu forte cun sa musica e su teatru. Operas comente Disamistade ant accomettadu temas chi pertoccant a s’istoria de s’isula in manera funguda, comente sa vinditta e sos codices de onore, apparande una mirada critiga ma mai subrana. Cun

La stoffa dei sogni, ambientadu in s’Asinara e ispiradu a Shakespeare, Cabiddu at mustradu sa capatzidade de fundere connottu e universalidade,alcansande reconnoschimentos importantes e candidandesi a premios natzionales. Su caminu artisticu suo est ligadu fintzas a sa frigura de De Andrè. Sarbadore Mereu est invetze una boghe prus deretta e de su tempus nostru. Su tzinema suo est a s’ispissu deffinidu reale e intimu, capatze de contare sa Sardigna dae sas foranias de sas tzittades, de sos zovanos e de sas trasformassiones sotziales.

Cun Ballo a tre passi at tentu unu sutzessu de critica mannu abberu, mentres Bellas Mariposas at conchistadu su pubbricu e sa critiga gratzias a unu limbazu novu e una contassia chi chi ponet impare unu eja e unu no dillezu e dramma. Mereu impittat a s’ispissu su sardu e attores chi non lu faghent po tribagliu, seperu chi dat berteresa e fortza de signifficu a sos films suos.

Enrico Pau si annodittat po un’istile prus poeticu e pensamentosu, deffinidu dae un’attentzione particulare a sa memoria, a sa mannesa de sas feminas e a s’istoria de s’isula. Cun l’Accabbadora at giuttu supra s’ischermu una frigura simbulu de su connottu sardu, accomettande temas diligos cun sensibilidade manna. Su tzinema suo si movet intre realidade e bellesa, apparande bistas cadrias e contos fungudos chi iscumbattant s’identidade de donzunu e de tottus.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22