In Sardigna comente in medas àteros logos, est una cosa chi non tocat a fàghere mai, pro ite est unu sinnu de mancàntzia de respetu in os cunfrontos de sa religione  e posca est una cosa chi portat iscomìniga pro chie bi credet, est cussa de pònnere a rughe is posadas.

In Sardigna b’at costumàntzias e de sas traditziones e gestos fitianos de orìgine antiga meda chi sunt ancora oe raighinados intre sas persones. Medas de custos gestos intrant a giogu cando nche si setzet in mesa pro mandigare o pro bufare paris cun amigos e parentes.

Si bivides in Sardigna o frecuentadas a s’ispissu in s’ìsula est seguru chi bos seis abigiados chi belle perunu si permitet de ghetare su binu o sa birra cun sa manu a travessu o de pònnere su pane in sa mesa fundu a susu, pro ite sos chi sunt papende paris cun bois, seguru chi non li sagradat su chi sis faghende. Difatis est unu sinnu de malarespetu mannu, chi non benit atzetadu dae nemos.

Ma un’àtera cosa chi non tocat a fàghere mancu pro brulla est cussa de rugrare sas posades in sa mesa: in Sardigna comente medas partes de s’Itàlia meridionale,  est maleducazione e sinnu de pagu respetu in sos cunfrontos de sa religione pònnere sas posadas una in pitzu de s’àtera in sa meda. Medas pensant difatis chi pertet male.

Segundu sa traditzione, difatis, sas posades non devent mai èssere rugradas ca sa forma a X ammentat s’iscravamentu, tando sos tormentos patidos dae Gesùs Cristu. Pro respetu si diat dèvere evitare de fàghere sa Rughe in sa mesa, francu chi custa non serbat pro dare donu a su Sennore.

Unu àteru creìngiu,, imbetzes, est ligadu a s’època de sas Cortes e de sos ispuntinos. A s’ispissu, difatis, capitaiat chi sutzediant brigas intre sos invitados, una “rugrada”, apuntu, de ispadas. Fàghere rugrare sas posades, duncas, diat pòdere causare brigas e discussiones, segundu sa traditzione antiga.

 “Progetto finanziato con l’Avviso Pubblico IMPRENTAS annualità 2021-2022”

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22