Sadali, sa “bidda de s’abba”: pro itte custu burgu tenet unu nomene gai particulare.
In su coro de sa Sardigna, in sa zura istorica de sa Barbagia de Seulo, naschet Sadali, unu burgu chi suprit chie bi arribat gratzias a una particularidade naturale rara e ammaghiante: s’abba est in tottue. Est propriu pro custa presentzia gai bundante e chi si podet biere chi Sadali benit muttidu “su populadu de s’abba”, unu paranumene chi reflettit non solu una particularidade geograffica, ma unu ligamene fungudu cun sa natura e s’istoria de su logu.
Sadali si acciappat supra de una campeda carchinarza muttida Su Taccu, inube s’abba, dae sutta de terra bessit a fora in meda benas, coras e rizolos chi rugant s’iscrocca e arribant fintzas intro a su tzentru de sa bidda. Custu fenomenu est possibile dae sa cufformassione particulare de su terrinu, cun roccas carsicas chi favoressent s’imbuddada e risorghentzia de sas abbas.
Sa presentzia de s’abba est gai de signifficu chi, passizzande intre carrelas e pratzas pitticcas, si agattant funtanas, rios pitticcos naturales e canales chi accumpanzant su bisitadore cun sa groppada insoro. Un’elementu chi suprit in manera particulare est s’ispendula de San Valentino, formada dae cantaros vitianos e posta direttamente in su tzentru istoricu de sa bidda. Custu cantaru, artu casi sette metros e addescadu tottu s’annu est unu fenomenu eccetzionale: Sadali est difattis s’unicu tzentru abitadu de Sardigna inube unu cantaru si acciappat intro de sas lacanas de sa tzittade.
Su riu de su cantaru e de atteras funtanas chi current sutta de terra sighit pustis su percursu suo assa parte de una gargara naturale funguda muttida Sa ucca Manna(“la grande bocca”), inube sas abbas disparrint prima de torrare a bessire prus in bassu in sos campiles e in sos rios naturales a inghiriu. Custu tziclu continu de abba chi pigat in supra, iscurret e si accabussat un’attera borta sutta de terra est parte de fundamentu de sa agherada de su burgu e ispiegat pro itte Sadali benzat connottu comente unu logu inube s’abba est importante meda.
Non solu sa presentzia bisiva: s’abba at tentu unu rolu istoricu in s’accolomia e in sa vida de donzi die de sa comunidade. In su tempus passadu, sa fortza de sas currentes beniat impittada po sos mulinos a abba, netzessarios po maghinare sos laores e atteras attividades produttivas.
Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22
© RIPRODUZIONE RISERVATA