Su s’ispèrrumu de Gorropu, chi marcat sa làcana tra su sartu de Orthullè e Orgòsolo, benit bisitada ogna annu de unu muntone de escursionistas e amantiosos de sa natura. Allegamu.nos unu pagu cun Luciano Pigiosu Murgia, guida ambientale escursionistica de Orthullè chi paris cun unu sòtziu suo gestit unu de is logos prus bellos e ispantos de s’Ogiastra e de Sardigna.

Salude Luciano! Sa prima pregunta chi ti facu est custa: ite bolet nàrrere Gorropu?

Su significu de custu faeddu dda narat sa paràula etotu: in sardu gorropu est unu ispèrrumu, unu bacu isfundadu o unu logu irrocadu, pròpiu su chi est Gorropu. Sa cosa chi bògio sutalineare, pro ite medas ddu isbàlliant, est ca su nùmene est “Gorropu” e non “Su Gorropu”!

La sotziedade tua chi gestit su situ de Gorropu si narat “Chìntula”, est a narre “arcu de chelu”. Proite ais isseberadu custu nùmene?

Amus postu custu nùmene a sa sotziedade nostra pro ite est unu faeddu chi forsis s’imperat petzi un bidda mia. In prus est una paràula chi praghet a sa gente e chi abarrat deretu in conca!

Comente est nàschida s’idea de fundare sa sotziedade Chìntula?

Deo paris cun su sòtziu miu Fabrizio Vella semus semper istados amantiosos de su sartu nostru e peri de escursionismu e de paritzu tempus pensaìamus fàghere carchi cosa chi auniret is duas cosas. Tando chimbe annos faghet amus presentadu unu progetu a sa Comuna de Orthullè chi at crètidu a sa proposta nostra e nos at dadu in cuntzessione s’àera de Gorropu.

Comente est su raportu cun is biddas a làcana, Durgali e Orgòsolo?

Durgali giughet sa fortuna de bìere a Gorropu de sa bidda, pro ite ddu tenet a craru e tocat a nàrrere chi is durgalesos ddu ant semper isfrutadu su situ pro su turismu issoro, ma bisòngiat finas a nàrrere chi Gorropu est totu a banda de intro de su sartu de Orthullè. A ogna manera is raportos sunt bonos, siat cun Durgali, siat cun Orgòsolo, cun sa cale cumpartzimus su Supramonte.

Dae ue movent is escursiones? Tenides unu Campu Base?

Tzertu. Una parte de su progetu nostru previdiat s’impreu pro campu base de un’istatzione betza d is carabineris, fata in su 1959.gràtzias a unu finantziamentu Regionale a gràtzias a su permissu de sa Comuna, semus renèssidos a asseliare e torrare a nou sa caserma chi s’agatat pròpiu a metade de caminu tra Orthullè e Baunei, in s’istatale 125. Dae in cue faghimus mòvere totu is ispeditziones e is bisitas fache a Gorropu, ma peri fache a su Supramonte e a Tìscali.

Pro chie cheret ddoe tenet finas sa possibilidade de papare e de corcare?

Si nos si ddu pedint nois damus finas s’ismurzu, opuru aprontamus finas su pràngiu in is cuiles e in is pinnetos paris cun is pastores. Però a presu de su campu base, in sa passada de Sìlana, ddoe tenet unu albergo a tres isteddos chi faghet fina coghina tìpica. Se sòlitu cussigiamus a is istràngios de tzucare a indedda o ddos mandamus in calicuna pasada o B&B de Orthullè.

Pro una die de escursionismu cantu est s’ispesa?

Una die de escursione costat prus a mancu 35/40 èuros a peròmine.

Chie sunt is clientes bostros?

S’escursionista chi lompet in su mese de abrile est una pesona cumpetente e pràtica, mentras cussa chi arribat in austu est unu bisitadore casuale, pagu pràticu e petzi in chirca de ispàssiu. Posca b’est finas su professionista preparadu chi cheret fàghere esperièntzias noas o chi si cheret allenare. In pagos faeddos tenimus clientes de ogna genia e de ogna logu, europeos, cinesos, australianos, chi est belle impossìbile a individuare unu “cliente tipo”!

Cales sunt is perìgulos pro che est pagu pràticu de su monte?

Sena contare is rutòrgias chi podent semper capitare, unu de is perìgulos prus mannos est su de si pèrdere e de abarrare sena abba de bufare. A ogna modu, dae cando amus abertu s’impresa nostra, amus sucursu petzi 3 persones, pro ite damus semper totu is avertèntzias a is istràngios e totus iscurtant is cussìgios nostros. Deo paris cun su sòtziu miu semus finas espertos de primu sucursu, ma pro is casos prus graves semus in cuntatu deretu cun su sucursu ispereològicu alpinu de s’Ogiastra, chi tenet sa sea sua pròpiu in Orthullè.

Ite faghides pro fàghere respetare s’ambiente a is turistas?

Su bisitadore mèdiu naramus ca est educadu e no imbrutat su logu, antzis si leat incuru de s’ambiente e si biet calicunu chi imbrutat ddu brigat e ddu iscacamurrat! In prus in su sartu nostru no lompet sa “massa” e no ddoe tenet perunu problema pro s’echilìbriu naturale.

Depende cumbìnchere a un’istràngiu de bènnere a si fàghere is vacàntzias ite ddi dias a nàrrere?

Ddi dia a nàrrere chi Gorropu est s’ùrbidu prus artu de s’Europa, cun crontes mannas e oros de monte artos finas a 500 metros. Ma si non bastat in Gorropu ddoe faghet una matighedda rara, ùnica in totu su Mediterràneu, chi creschet petzi indedda. Si narat Acuileia Nuràgica e a dda ammirare cando est in frorende·si est unu ispantu mannu balet sa pena bìere!

Regorta differentziada,Sardigna intre sas primas ma serbit unu passu in prus.

Sa Sardigna si cuffirmat intre sas regiones prus attentas a sa conduida de s’arga. In su 2024 sa regorta differentziada est arrivada a su 76,5% e balet su terzu postu in Italia, in daesegus de Emilia Romagna e Veneto.

S’elementu,presentadu dae Legambiente in su mentres de s’Ecoforum de Casteddu, mustrat una situassione positiva.Intames si registrat una minimada pitticca de sos comunes prus virtudosos e de cussos chi resessint a arrivare a prezenias artas meda de regorta. In d’una parte manna de s’isula sunt oramai diffundidas abitudines bonas in s’isseperu de s’arga, signu chi in sos annos est bistadu fattu unu tribagliu importante dae sas amministratziones e sos tzittadinos. Sa regorta gianna pro gianna e un’attentzione prus manna a sos cumportamentos de donzi die ant dadu unu contribbudu pro mezorare sos risurtados.

A su mattessi tempus addurant ancora trempas de mezoramentu. Carchi tzentru no arribat a sos livellos prevedidos e sighint a faghere prus fatiga,comente Tattari, mancari siant arribande cambiamentos chi diant podere battire menzus resurtados giai in sos annos imbenientes. Intre sas tzittades printzipales si annoditant Aristanis e Nugoro, chi cuffirmant prezenias artas e organizassione bona de su servitziu, divenninde puntu de relata fintzas po sas atteras iscroccas.

Su cuadru chi bessit a pizu est cussu de una regione chi at fattu passos in daenantis importantes, ma chi non si podet permittere de si frimmare. Una parte de s’arga sighit difattis a no essere differentziada e custu pesat siat supra de s’ambiente chi supra sos costos pro sas comunidades. Sa bera porfia como no est solu mantennere sos risurtados segudados, ma los rendere prus pariviles in totta sa Sardigna. Bi sunt iscroccas chi andant bene meda e atteras chi addurant in daesegus: minimare custa differentzias at essere de fundamentu pro mezorare deabberu su sistema.

In giogu non bi est solu una prezenia, ma sa manera cun sa cale si abbidat a su tempus benidore. Mezorare sa derettura de s’arga cheret narrere de minimare su corpu supra de s’ambiente, ma fintzas fraigare comunidades prus scientes e responsabbiles. Est unu caminu chi dimandat continuidade e impignu e seperos craros, pro itte sos resurtados alcansados fintzas a como mustrant chi furriare est possibile, ma solu si si andat a daenantis chena si frimmare.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22