Pro traditzione custa die est dedicada dae is famìlias italianas a sas gitas foras de tzitade, e a sos ispuntinos in logu de mare, de monte, in s’oru de sos lagos, de sos rios o in sas domos de campagna. Ogna annu milliones de italianos dae sa tzitade a su sartu e a sas localidades turìsticas in chirca de unu pagu de friscura. Ma dae ue benit custa festa?

Cumentzamus a ispiegare su nùmene. In sardu Mesaustu cheret nàrrere pròpiu metade de austu, bidu ca sa festa ruet su 15, a metade de mese, in ocasione de una festa religiosa cristiana intèndida meda in Itàlia e in Sardigna, sa Festa de s’Assunta.

Su faeddu “Ferragosto”, chi in sardu si podet nàrrere fintzas “Ferraustu”, benit dae s’espressione latina Feriae Augusti (pasu de Augustu) e si riferit a una festividade istituida dae s’imperadore Augustu in su 18 a.C. chi s’agiunghiat a àteras festas chi giai esistiant in su matessi mese, comente sos Consualia. Cust’ùrtima festa ruiat in unu perìodu de pasu e de ispàssiu,  e beniat dae sa traditzione de sos Consualia, ricurrèntzia chi tzelebraiant sa fine de sos traballos agrìculos, dedicadas a Conso chi, in sa religione romana, fiat su deus de sa terra e de sa fertilidade. S’antigu Ferraustu romanu, a parte sas finalidades de propaganda polìtica, aiat duncas s’iscopu de unire sas printzipales festividades de austu pro donare a sos massajos unu perìodu bastante longu de pasu.  Custas dies de pasu, mutidas Augustali, serbiant a sos traballadores chi aiant provididu a messare e a triulare su trigu pro sa pasare  e pro colare unu pagu de tempus de gosu cun sa famìlia issoro.

In Austu in totu s’Imperu s’organizaiant cursas de caddos, de boes, de àinos e de mulos, chi in custu perìodu non podiant èssere impreados pro traballare. In Itàlia custas  traditziones antigas sighint a bìvere in medas manifestatziones populares comente su “Pàliu de s’Assunta” de Siena. Su faeddu “Pàliu” derivat de su tèrmine “pallium”, unu cantu de roba pretziada chi in sa Roma Antiga s’acostumaiat a la donare a sos binchidores de sas cursas de caddos.  Fintzas in Sardigna si costumaiant a fàghere cursas de caddos in su mese de austu. In sa bidda de Àrthana, in Ogiastra, pro esèmpiu, sa traditzionale cursa de Austu, in ocasione de Sa festa de Santu Fisente, si naraiat “Su Pannu”, pròpiu in ammentu de su pretziosu prèmiu.

Su Ferraustu in printzìpiu ruiat su 1º de austu. Su cambiamentu si depet a sa Crèsia catòlica, chi at chèrridu fàghere cointzìdere sa ricurrèntzia cun  sa festa religiosa de s’Assuntzione de Maria. Sa traditzione populare de sa gita turìstica, imbetzes, naschet durante su perìodu fascista. A cumentzare dae sa segunda metade de sos annos binti, pro Mesaustu su regìmene organizaiat, pro mèdiu de sos assòtzios de su “dopolavoro” e de sas vàrias corporatziones, medas  gitas e biàgios. Custa costumàntzia fiat istada  favorida dae s’istitutzione de sos Trenos populares ispetziales de 3ª classe, cun prètzios iscontados .

S’initziativa donaiat sa possibilidade fintzas a sas classes sotziales prus pagu ricas  de bisitare sas tzitades italianas o de bìere is localidades marinas o montanas. S’oferta fiat limitada a sas dies 13, 14 e 15 de austu e cumprendiat duas fòrmulas: “Gita de una die ebbia”, non prus a largu de 100 km, e “Gita de tres dies” cun biàgios fintzas a 200 km.

Pròpiu pro custu motivu, custos trenos chi oferiant billetes a istracu baratu fiant istados torrados a batijare  dae sa gente “Trenos de Ferraustu”.

Gràtzias a custas gitas populares, medas famìlias italianas aiat àpidu sa possibilidade pro sa primu bia de bìdere su mare, su monte e sas tzitades de arte; in prus, sende chi sas gitas non previdiant su papare, est nàschidu fintzas sa traditzione de su pràngiu a su sacu.

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Sa Dea Mama: una de sas divinidades prus antigas de sa Sardigna.

Sa Dea Mama est una de sas friguras prus antigas e ammaghiantes de s’istoria de sa Sardigna. Si trattat de una divinidade feminina chi pro sas populassiones de sos tempos antigos mustraiat sa vida, sa naschida e sa saliosidade. Sos archeologos ant acciappidu medas istatueddas chi la mustrant in paritzos sitos de s’isulas, sinzu chi custa frigura teniat unu rolu importante meda in sa religione e sa cultura de sas comunidades antigas. Custos oggettos antigos sunt de mizza e mizza annos faghet, meda prima de sa tzivilidade nuragica.

Sas istatueddas de sa Dea Mama sunt casi semper pitticcas e fattas de terra cotta o in pedra. In casi tottus sas istatuas su corpus femininu est meda evidentziadu, cun tittas, bentre e costazos evidentziados. Custas formas non fuint unu particulare artisticu simple, ma teniant unu signifficu forte meda. Serbiant difattis a mustrare sa capatzidade de sa femina de dare sa vida. Pro sas populassiones antigas sa femina fuit bida comente una frigura sacra pro itte mustraiat sa naschida, sa creschida e s’andare a daenantis de sa comunidade.

In cussu tempus sa vida de sas pessonas fuit ligada a s’istrinta cun sa nadura. Sas comunidades biviant mescamente de laurantza e pesadura e dippendiant de su tottu dae sa saliosidade de sa terra.Si sos campos produiant pagu o si sos animales non proliffigaint, sa vida de sas biddas fuit in perigulu. Po custu motivu, sa saliosidade fuit cussiderada un’elementu de fundamentu e sa Dea Mama mustraiat propriu custa fortza de sa nadura capatze de ingendrare e nudrire sa vida.

Est probabbile chin sas istatueddas benzerent impittadas in su mentres de ritos religiosos o tzerimonias ligadas a sos mamentos prus importantes de sa vida de sa comunidade, comente sa semenadura, su regortu o sa naschida de sos pitzinnos. Pro mesu de custos ritos sas populassiones dimandaiant affianzu, bundantzia de sos regortos e primorosidade po sas biddas.

Sa Dea Mama fuit duncas bida comente una frigura amparadora chi garantiat s’ecchilibriu e su benessere. Intre sos oggettos prus connoschidos bi est sa Dea Mama de Turriga, un’istatuedda in terracotta de su terzu millenniu A.C. Sa frigura est bistada fatta sezzida cun sas manos supra de su bentre, unu gestu chi mustrat in manera crara su tema de sa maternidade e de s’ingendra de sa vida.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22