In s’antigòriu s’agataiat medas traballos chi oe in die non si faghent prus. Traballos chi si nche sunt pèrdidos pro more de sos cambiamentos epocales chi ant interessadu sa sotziedade sarda dae sa metade de su Noighentos finas a oe. Unu de custos traballos est de seguru cussu de su bandidore.  Difatis a unu tempus, pro donare sos avisos a sa populatzione sos comunos pagaiant un’òmine chi aiat s’incàrrigu de ghetare su bandu. Dae in oe su nòmene de Bandidore.

A in antis de s’arribu de sos Piemontesos su bandidore si naraiat “pregoneri”, dae su faeddu ispagnolu “pregon” chi bolet nàrrere annùntziu o boghe de su bendidore de caminu. Pro more de sa polìtica linguìstica bòlida dae sos Savòias contra s’ispagnolu, in in Sardigna “pregon” fiat istadu remplasadu dae su faeddu italianu “bandu”. In sardu custa paràula est abarrada in sos modos de nàrrere comente “ancu ti pregonet sa giustìtzia”, o “unu bandidu pregonadu”.

Torrende a su bandidore, non donaiat petzi annùntzios de su comunu, comente ordinàntzias o avisos istitutzionales ma,  a pagamentu, ghetaiat su bandu pro contu de privados o cummertziantes chi boliant bèndere sa mercantzia issoro.  Su bandidore si giraiat totus sos bighinados, ponendesi in logos artos de cantu totus ddu podiant intèndere.
A in antis de ghetare su bandu sonaiat una trumbita, e posca cumentzaiat a allegare: “Si betat custu bandu: òrdine de su sìndigu, a ùrtimu de mese de ladàmine, totu sos pastores, depent liberare de su monte. A chie no respetat cussa data, dd’ant a fàghere unu islogiamentu fortzadu”, opuru “Si betat custu bandu: a chie cheret trigu, a andare a domo de Antoni Congera”, ancora “Si betat custu bandu: a chie tenet deretu a collire su dinare de s’Eca, si depent presentare a s’Ufìtziu Comunale”.

Prus a mancu a s’agabbu de sos annos Sessanta, su traballu de su bandidore est andadu a si nche mòrrere paris cun sa limba sarda. Difatis sos bandidore ghetaiant su bandu in sardu, imbetzes dae sos annos ’70 in susu, a dare su bandu nche pensaiant sos impiegados comunales chi alleghende in italianu a unu micròfono collegadu a unu portaboghe elàtricu donaiant sos avisos sena bisòngiu de si girare totu sa bidda a pee.

Oe, cun s’isvilupu de ìnternet, sos comunos est raru chi betent su bandu, ma impreant prus che totu sistemas de messagìstica istantànea o sos sitos istitutzionales.

Pro   intèndere comente fiat su bandu chi ghetaiat sos bandidores ponimus un’esèmpiu raru de bandu registradu in Loceri in su 1956 dae is operadores de sa RAI. https://www.youtube.com/watch?v=Nz11mXFYtYs

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Nora, sa tzittade supra de su mare chi contat sas issidas de sa Sardigna.

Intre sos logos archeologicos prus ammaghiantes de s’isula,sa zura archeologica de Nora est una de sas testimonias prus importantes de s’istoria antiga de sa Sardigna. Posta in sa costa sud-occidentale , in s’iscrocca de Pula, Nora est unu logu inube su tempus passadu ispuntat a pagos passos dae su mare, intre ruinas chi contant seculos de tzivilidade e barattos in su Mediterraneu.

Fundada cun meda probabilidade dae sos Fenicios intre su IX e s’VIII seculu A.C.,Nora est cussiderada una de sas tzittades prus antigas de s’isula. Pustis est divennida unu tzentru punicu importante meda e, prus a tardu,romanu, leande unu rolu istrategicu dae su puntu de bista de sos negossios chi de s’amministrassione. Sa posissione sua,supra de una penisula accarada supra su mare, l’at fatta divennere unu portu naturale e unu puntu de collegamentu de fundamentu intre sa Sardigna e sos atteros caminos de su Mediterraneu.

Passizzande intre sos restos de sa tzittade si podent biere in manera crara sas fases istoricas divressas chi sunt furriadas in su tempus.Intre sos elementos prus de ammaghiu bi est su teatru romanu, una de sas conas de su situ, chi fintzas oe benit impittadu in su mentres de s’istiu pro abbenimentos culturales e ispettaculos. Accanta a su teatru bi sunt sos istabilimentos termales, cun logos dedicados a su relax e sa vida sotziale, e parizzas domos decoradas cun musaigos chi testimonzant su livellu de isviluppu apperricadu dae sa tzittade in su tempus de sos romanos.

Sos caminos sticcados,sos restos de sas cresias e sas istrutturas de su portu contant de una tzittade biva e ordiminzada, inube si intrintzaiant attividades de barattu,religiosas e de donzi die.Interessante meda est su cuartieri punicu, chi custoid sas andalas de sa fase prus antiga de su logu. Unu de sos trattos pius ammaghiantes de Nora est s’appitzicu suo cun su mare. Parte de sa tzittade antiga s’isterriat in sa costa e oe carchi istruttura si agattat sutta de su livellu de s’abba, e si biet solu in carchi occasione.

Custu elementu dat unu contribbudu a faghere divennere su situ unigu, inube archeologia e bista naturale si fundent in d’unu ecchilibriu ammaghiante.Sos iscavos, chi sunt ancora faghinde, sighint a torrare materiales e informatziones novas, arricchinde sa connoschentzia de unu logu chi no at ancora iscoviadu sos segretos suos.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22