In s’antigòriu s’agataiat medas traballos chi oe in die non si faghent prus. Traballos chi si nche sunt pèrdidos pro more de sos cambiamentos epocales chi ant interessadu sa sotziedade sarda dae sa metade de su Noighentos finas a oe. Unu de custos traballos est de seguru cussu de su bandidore.  Difatis a unu tempus, pro donare sos avisos a sa populatzione sos comunos pagaiant un’òmine chi aiat s’incàrrigu de ghetare su bandu. Dae in oe su nòmene de Bandidore.

A in antis de s’arribu de sos Piemontesos su bandidore si naraiat “pregoneri”, dae su faeddu ispagnolu “pregon” chi bolet nàrrere annùntziu o boghe de su bendidore de caminu. Pro more de sa polìtica linguìstica bòlida dae sos Savòias contra s’ispagnolu, in in Sardigna “pregon” fiat istadu remplasadu dae su faeddu italianu “bandu”. In sardu custa paràula est abarrada in sos modos de nàrrere comente “ancu ti pregonet sa giustìtzia”, o “unu bandidu pregonadu”.

Torrende a su bandidore, non donaiat petzi annùntzios de su comunu, comente ordinàntzias o avisos istitutzionales ma,  a pagamentu, ghetaiat su bandu pro contu de privados o cummertziantes chi boliant bèndere sa mercantzia issoro.  Su bandidore si giraiat totus sos bighinados, ponendesi in logos artos de cantu totus ddu podiant intèndere.
A in antis de ghetare su bandu sonaiat una trumbita, e posca cumentzaiat a allegare: “Si betat custu bandu: òrdine de su sìndigu, a ùrtimu de mese de ladàmine, totu sos pastores, depent liberare de su monte. A chie no respetat cussa data, dd’ant a fàghere unu islogiamentu fortzadu”, opuru “Si betat custu bandu: a chie cheret trigu, a andare a domo de Antoni Congera”, ancora “Si betat custu bandu: a chie tenet deretu a collire su dinare de s’Eca, si depent presentare a s’Ufìtziu Comunale”.

Prus a mancu a s’agabbu de sos annos Sessanta, su traballu de su bandidore est andadu a si nche mòrrere paris cun sa limba sarda. Difatis sos bandidore ghetaiant su bandu in sardu, imbetzes dae sos annos ’70 in susu, a dare su bandu nche pensaiant sos impiegados comunales chi alleghende in italianu a unu micròfono collegadu a unu portaboghe elàtricu donaiant sos avisos sena bisòngiu de si girare totu sa bidda a pee.

Oe, cun s’isvilupu de ìnternet, sos comunos est raru chi betent su bandu, ma impreant prus che totu sistemas de messagìstica istantànea o sos sitos istitutzionales.

Pro   intèndere comente fiat su bandu chi ghetaiat sos bandidores ponimus un’esèmpiu raru de bandu registradu in Loceri in su 1956 dae is operadores de sa RAI. https://www.youtube.com/watch?v=Nz11mXFYtYs

“Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna – IMPRENTAS 2022-2023. LR 22/2018, art. 22”

Bentu a prus de 100 km/h, prus de 200 interventos de sos vigiles de su fogu in Sardigna in su fine de chida.

Unu fine de chida de tempus malu meda at proadu sa Sardigna, ferta dae bentu forte meda chi ant binchidu sos 100 km/h e dae un’abbiza meteo po arriscu fintzas de nie in sos montes de su tzentru de s’isula. Sa situassione at creadu problemas in tottue e dimandadu un’interventu importante de sos Vigiles de su Fogu, impignados in prus de 200 operassiones de succursu tennicu lestru supra de tottu s’iscrocca de sa Regione.

Sos problemas prus mannos bi sunt bistados mescamente in sas carrelas,inube sa rutta de medas arbures at creadu difficultades a sas macchinas, e in carchi casu, at intzidiadu sa serrada de carchi carrela. Sunt bistados casi 60 sos interventos fattos po che franghere arbures ruttos o chi funt po nde ruere, chi intzippaint carrelas, marciapes e bintradas de sas domos.

A custos si aggiunghent a su nessi 35 interventos po ponnere in siguresa ligados a su distaccu o s’arriscu de rutta de elementos de sos palattos, commente guarnisiones, teulas, insinzas e cartellones po sa pubblicidade,abbuttinados o movidos dae su bentu forte. In medas biddas bi sunt bistados puru dannos e domos privadas o pubbricas, cun sa netzessidade de allaccanare carchi zura po appartare perigulos a sos tzittadinos.

In su mentres, sos cumandos de sos Vigiles de su Fogu de Casteddu, Tattari, Nugoro e Aristanis sighint a controllare prus de 40 dimandas de operassiones chi sunt ancora in daesegus, cun sas isquadras impignadas chentza si frimmare po intervennere in sos logos prus apprettosos e cun arriscos mannos.

Su tempus malu, accumpanzadu dae s’abbizu meteo po bentu forte e nie in sas zuras prus artas, ad dadu unu contribbudu a cumplicare sas operassiones, in manera particulare in sas zuras de sa parte de intro de s’isula, inube sa minimada de sas temperaduras e sas ispentumadas ant fattu divennere prus diffitziles sas tramudas e sos interventos de succursu.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22