In Israele, in s’àrea de su Monte Carmelo (Arta Galilea) sunt istados agatados sos restos de una tzitade costruida cun elementos architetònicos chi podent èssere collegados a cuddos nuràgicos, chi diant dimustrare sa presèntzia in cussa zona de populatziones sardas, in unu perìodu individuadu intre su de dòighi e su de ùndighi sèculos a in antis de Cristu. S’annùntziu de custa iscoberta importante est istadu dadu ufitzialmente dae s’Ambasciadore de Israele in Itàlia, Dror Eydar, durante de s’addòbiu suo in Casteddu cun su Presidente de sa Regione Sardigna Christian Solinas.

“Si tratat de una noa meda importante”, at cummentadu su professore Raimondo Zucca, archeòlogu e dotzente de s’Universidade de Tàtari, chi at ammentadu fintzas comente aìamus giai “testimonias de presèntzia de prumu e de prata sarda in Israele, datàbiles dae su sèculu dòighi a su de deghe sèculos a in antis Cristu.”  “Ràmene de sas minas israelianas de Tomba in su Negev est istadu posca atzapadu in Sardigna, in sos territòrios de Orroli, Ballau e Ossi, in insediamentos chi torrant de su de ùndighi sèculos a in antis Cristu” at afirmadu Zucca, chi in prus at sutaliniadu comente esserent “fortrs in cussu perìodu sos raportos intre mundu filisteu e Sardigna, comentea dimustrant fintzas sos resurtados de sos iscavos acumpridos  medas annos a oe in Israele dae su Professore Giovanni Ugas de s’Universidade de Casteddu paris cun s’archeòlogu israelianu Adam Zertal”.

Sa de s’Ambasciadore israelianu in Sardigna, acumpangiadu dae una delegazione manna, no est istada petzi una bìsita de cortesia istitutzionale, ma fintzas un’ocasione pro istrìnghere raportos semper prus fortes e chircare formas noas de cooperatzione in isvariados campos: dae sas aplicatziones in s’agricoltura de tecnologias giai isperimentadas in àreas desèrticas o cun iscassa disponibilidade ìdrica, a sas energias rennoaditzas e a sas tecnologias pro gherrare sa pesta de sos pibitzios, gràtzias a trastos innovativos giai isperimentados in àreas de crisi, ant caraterizadu s’addòbiu de eris. “Un’amighèntzia semper prus forte acapiat sos pòpulos nostros – at naradu su Presidente Solinas a s’agabbu de s’addòbiu – e est oe possìbile a la declinare in medas campos, creende una cooperatzione durajola e de profetu”.

 “Progetto finanziato con l’Avviso Pubblico IMPRENTAS annualità 2021-2022”

Si serrat cun d’unu bilanciu cumplessu sa chida de abbizu po su tempus malu chi at interessadu sa Sardigna, sinzata dae ira de abba, bentu forte e marettadas chi ant postu sutta de pressione medas zuras de s’isula.

Sa fase pius critiga est bistada dae s’incuminzu e sa metade de sa chida, cando sa Protessione Tzivile at dadu sa cramida de livellu ruggiu po arriscu idrogeologicu e po s’abba. Sas cundissiones de su tempus contrarias ant corpadu in manera particulare sa parte de giosso e est de sa Sardigna, cun Campidanu, Iglesiente e sas zuras attraessadas dae sas caudas de su Flumendosa e Flumineddu intre sas pius esponnidas a s’abba chi proiat semper de pius, mentres in sas costas si sutzessaiant marettadas fortes e corfos de bentu chi sunt arrivados a intensidade manna.

Problemas sunt bistados signalados in su Nord de s’isula, dae sa Gaddura a su Logudoro, inube s’abba e su bentu ant criadu problemas in tottue. Paritzos sos interventos de sos Vigiles de su Fogu po allagamentos, smuronamentos, arbules ruttos e carrelas inube non si podiat passare, cun calicuna serrada po prevensione. Medas Comunes ant serradu sos uffitzios insoro e sas iscolas, sos parcos e sos campusantos, mentres sas isquadras de Protessione Tzivile ant controlladu flumines e trainos.

Su contu de sos dannos lu sunt ancora faghinde, ma bi sunt problemas po sos impiantos, attividades de sa laurantza e cussas de sas costas, chentza chi po su mamentu bi siant mortos o fartados graes. Una cosa custa chi si pensat bi siat po sa bonidade de su sistema de abbizu e sa risposta lestra de sas istrutturas de emergentzia. Commente sun mezzoradas sas cundissiones de su tempus in su fine chida, s’abbizu est bistadu minimadu, mancari addutret arta s’attentzione po fenomenos frastamazos e po controllare sos dannos fattos dae su tempus malu chi at sinzadu in manera importante sa chida in Sardigna.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22