Cantas bortas amus intesu ca non tocat a insinnare su sardu a is pitzinnos pro ite ddis notzet a imparare s’italianu? Naturalmente custa est un’idea isballiada, est unu pregiudìtziu chi est cuntestadu finas dae unu muntone de istùdios chi narant totu àtera cosa. Si in una famìlia su babbu allegat, pro esèmpiu s’italianu, e sa mamma faeddat su sardu, custu non causa peruna confusione in sa conca de is pitzinnos.  “Giai dae is primos meses de vida”, difatis, “is crios sunt capassos de gestire duas o peri prus limbas in su matessi tempus”, ddu narat Antonella Sorace, dotzente ordinària de linguìstica in s’Universidade de Edimburgu. Is chircas fatas dae sa linguista paduvana ant postu a notu chi is pitzinneddos bilìngue, o plurilìngue, durante sa fase de imparu faghent is matessi faddinas de is fedales issoro monolìngue e cando mesturant is allegas ddu fàghent pro pratitzidade o pro giogu. In prus, crèschere in un’ambiente bilìngue favoresset in is pitzinnos s’isvilupu de una mente prus isolta, prus pronta, prus ischida e prus capassa a fàghere cosas difìtziles, non solu a livellu verbale. Duncas, segundu sa professora Sorace, chi su 26 de onniasantu at a tènnere unu seminàriu subra de custu argumentu in sa Biblioteca Regionale de Casteddu, is pitzinnos bilìngue sunt prus dotados in cunfrontu a cussos chi chistionant una limba ebbia. In prus, gràtzias a àteros istùdios, s’est iscobertu chi is persones pesadas finas dae minores cun duas limbas sunt prus pagu sugetas  a tènnere maladias tìpicas de sa betzesa, comente  s’Alzheimer. Tando, custu est unu resone in prus pro  pesare is fìgios nostros in sardu, non costat nudda e ddos faghet crèschere prus abistos e prus sanos.

Einstein Telescope, sa Sardigna puntat supra Sos Enattos: un’istrumentu pro istudiare s’univressu.

S’Einstein Telescope est un’istrumento iscientificu addaenantis medas chi at a permittere a sos istudiosos de iscrudignare sas undas gravitatzionales chi arribant dae s’univressu primarzu e de istudiare sos fenomenos de su trettu chi oe non podimos ancora biere.

Si trattat de unu osservadoriu de ingendra nova chi nos at a podere azzuare a cumprendere menzus comente est naschidu e creschidu s’Univressu. Gratzias a sa dilighesa manna sua at essere possibbile iscrudignare abbenimentos cosmicos istravandos comente sa tumbada intre toffos nieddos o intre istellas de neutrones abbeniddos miliardos de annos faghet.

Sa Sardigna at a presentare ambas sas possibbiles formas de s’osservadoriu: cussa a triangulu e cussa cun duas istrutturas a forma de L. Carchi istudiu at mustradu chi sa soluzione cun duas L diat podere dare risurtados iscientifficos menzus e minimare carchi arriscu tennicu. S’idea est cussa de faghere custa solutzione imparis a sa Sassonia, creande una collaborassione intre Istados Europeos divressos supra unu de sos disignos iscientificos prus importantes de sos annos imbenientes.

Pro sos iscientziados su situ de Sos Enattos, in s’iscrocca de Luvula, est unu de sos logos menzus in su mundu pro fraigare custu osservadoriu. Est difattis una zura meda muttiga dae su puntu de bista sos terremotos e casi briva de cale si siat burdellu motivadu dae sas attividades de s’omine. In prus sa rocca presente sutta de terra est adatta meda a sos iscavos netzessarios pro fraigare sas istrutturas chi ant a accasazzare sos istrumentos iscientifficos.

Su fraigu suo diat podere mustrare un’occasione manna po s’iscrocca. Unu disignu comente custu podet battire imbestimentos novos e occasiones meda de formazione. Sa presentzia de s’osservadoriu diat podere favoressere sa creschida de sa chirca iscientifica e apparare possibilidades novas pro istudiantes,chircadores e tennicos chi tribagliant in sas zuras de s’iscientzia e de s’inzennieria.

Unu fraigu iscientificu gai importante diat podere battire beneffissios fintzas a s’accolomia locale. A inghiriu de su disignu diant podere naschere attividades novas ligadas a sa chirca, modernissassione e servitzios chi serbint pro accotzare unu tzentru iscientificu internatzionale mannu meda. In prus diat podere affortigare sa collaborassione intre universidades, tzentros de chirca e istitutziones europeas.

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22