De meda e meda in Àrthana ddoe teniat unu pastore chi teniat unu tàgiu piticu de cabras. Fiat gosi pòberu chi pro pastura si podiat permìtere petzi unu crastilàrgiu a largu de sa bidda in ue creschiat pagu erba e chi fiat abitadu dae is Janas. Ogna note custas criaduras nde bessiant de is grutas e trubaiant e ispainaiant su bestiàmene e a de die, imbetzes, dd’assuidaiant e ddu disturbaiant mentras chi fiat paschende.  Tando su pastore at selladu de ddis donare unu pagu de su casu chi teniat in coile, in manera chi custos èsseres ddu lassarent in paghe, e gosi est andada. De sa die is Janas no ant prus infasciugadu is cabras. Totu est andadu bene finas a cando su cabràrgiu, orròschidu de èssere pòberu, est andadu in un’àteru coile, s’at furadu unu tàgiu de cabras e dd’at aunidu a is cabras suas. Dae tando però is Janas no ant prus agradèssidu su casu chi su pastore ddis donaiat e antzis, ant cumentzadu a infasciugare su bestiàmene comente faghiant in antis. Su pastore at pensadu ca sa cosa chi ddis regalaiat fiat pagu e chi is Janas si fiant avolotadas pro cussu. Sa die sighente tando ddis at donadu meda prus casu, ma cussas si sunt rabiadas meda de prus e ant initziadu a istriulare faghende fuire totu is animales dae sa propiedade. S’òmine a sa coa at cumpresu e cale fiat su problema e in deretura nche at torradu is cabras furadas a su mere issoro. De cussu momentu is Janas no iant prus disturbadu is crabas e, pro su brègiu de su pastore,  peri s’erba iat cumentzadu a fàghere de prus.

Contadu dae sa bonànima de Cìciu Maròngiu, òmine sàbiu e de valore de sa bidda de Àrthana.

---

© RIPRODUZIONE RISERVATA

Su Carrasegare in Sardigna: ritos e caratzas antigas e identidade chentza tempus.

Su Carrasegare in Sardigna est meda prus de una festa in caratza. Est unu ritu de tottus chi affundat sas raighinas suas in tempos attesu meda, intritzinde connottu paganu, conas agrarias e devossione populare. Sas tzelebrassiones de carrasegare in s’isula si annodittant po sa presentzia de caratzas antigas, fattas in linna o suerzu, e de costumenes carrigos de signifficos ideales. Donzi bidda custoit su propiu Carrasegare, cun ritos e personalidades unigas, dassadas dae ingendra a ingendra e ligados in manera funguda a su tziclu de sa nadura e su mundu agropastorale.

Intre sas bogadas a campu prus nodidas bi est su carrasegare de Mamujada, in su coro de sa Barbagia. Inoche isfilant sos tzelebres Mamuthones e Issohadores, friguras prenas de misteriu chi incarnant unu ritu dae sa frigura forte. Sos Mamuthones, cun sas caratzas insoro nieddas e sos marratzos pesantes ligados a s’ischina, andant a daenanti cun passos lentos e ritimigos, cun su sonu cottu de sas campanas.

Accanta a issos si movent sos Issohadores, bistidos de ruju e biancu, chi cun d’una fune acciappant baltzigamente sos ispettadores, cun d’unu gestu de bonu auguriu.

In Otzana, in su Nugoresu, su Carrasegare est dominadu dae sas caratzas de sos Boes e Merdules. Sos primos mustrant sos animales, sos boes, mentres sos secundos incarnant sos meres insoro. Sa manifestassione est un bera e propria apparada de teatru a s’abbertu, chi mustrat s’appitzigu de cuntrastu e a su mattessi tempus vivu intre s’omine e sa nadura, intre istintu e controllu.

Atterettantu ammaghiante est su Carrasegare de Oroteddi, cun sos Thurpos, friguras trinas e imbruttadas cun foddine, chi ammentant massajos e pastores. S’aera insoro modesta po seperu, muttit sa fatiga de su tribagliu in sos campiles e s’asprighine de sa vida in campagna, mentres sa protzessione paret unu ritu de puriffigassione e de torrare naschere.

In su tzentru de Aristanis bi est sa Sartiglia, una de sas manifestassiones cun sos caddos prus antigas de su Mediterraneu. Inoghe su Carrasegare leat unu carattere ispettaculare e sulenne: parigliantes cun sas caratzas si affilant cun sos caddos po chircare de infertzire un’istedda appiccada in artu, in d’unu ritu chi ponet impare abbilesa, fortuna e sacralidade. Sa Sartiglia est unu mamentu tzentrale de s’identidade de sa tzittade e est sighida dae medas ispettadores .

Attività realizzata col contributo della Regione Sardegna — IMPRENTAS 2025-2026. LR 22/2018, art. 22